ابن عبّاس ( حبر و مفسر است ) گويد : مقصود در آيه
( إِنِ اسْتَطَعْتُمْ )
اين است كه اگر قدرت داريد كه بدانيد در آسمانها و زمين چيست پس بدانيد ، و اينكه اين براى شما امكان ندارد
( لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ )
يعنى نميدانيد آن را مگر بوسيلهء حجّت خدا و بيان او .
زجاج گويد :
لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ
، يعنى وقتى كه مشاهده كرديد حجّت خدا و سلطنت او را كه دلالت بر توحيد و يكتايى او مىكند .
( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ )
يعنى : بكدام يك از نعمتهاى او تكذيب مى كنيد آيا باخبار او از حيرانى و سرگردانى خودتان كه چارهاى براى آن كنيد به عمل كردن بطاعات او و دورى از معصيت او يا بخبر دادن او از عجز شما كه شما نميتوانيد بيرون رويد مگر به حجّتى و دليلى تا آماده كنيد آن را براى آن روز .
( يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ )
ميفرستد براى شما شعلهاى از آتش و آن شعله سبزيست كه از آتش جدا مىشود .
( وَ نُحاسٌ )
مجاهد و ابن عباس و سفيان و قتاده گويند : و آن مس گداخته و آب شده براى عذابست .
سعيد بن جبير و ابن عباس در روايت ديگرى گويند : آن دود است .
ابن مسعود و ضحاك گويند : آن چرك و خونست كه از دوزخيان بيرون مى آيد ، و معنا اينست كه شما بيرون نميرويد و اگر ممكن بود كه نفوذ نمائيد و قدرت بر آن داشتيد هر آينه بر شما عذابى از آتش سوزنده ارسال نميشد .
و برخى گفتهاند : معنايش اينست كه روز قيامت اين مطلب گفته مىشود :
( يُرْسَلُ عَلَيْكُما )
يعنى ميفرستد بر كسى كه از شما مشرك شود و در خبر آمده - احاطه بر مخلوقات بسبب فرشتگان و بزبانهاى از آتش سپس فرياد ميكنند اى