و قول خدا كه فرمود : لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ بدل از قول او ( لكم ) است و آن تخصيص - بعد از عموم است براى مؤمنين يعنى بدرستى كه اقتداء و تأسّى برسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فقط منحصر است لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ براى كسى كه اميد به خدا دارد . ابن عباس گويد : يعنى اميد دارد نعمت و ثوابى را كه نزد خداست . مقاتل گويد : يعنى مىترسد از خدا و روز قيامتى را كه در آن كيفر و پاداش اعمال است و آن قول خداست ( وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ ) . وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً يعنى خدا را بسيار ياد كنند و اين جهتش اين است كه آنكه ذاكر و به ياد خداست اوامر و خواستههاى او را پيروى و متابعت مىكند بخلاف آنكه غافل از ياد اوست ، سپس برگشت خداى سبحان بذكر احزاب و فرمود : وَ لَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزابَ يعنى چون گرويدگان به حق و تصديق كنندگان خدا و پيامبر ( ص ) او به چشم خود ديدند گروههايى را كه بر جنگ با پيغمبر اجتماع كردهاند ، با زيادى افرادشان قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ گفتند اين آن چيزيست كه خدا و پيامبر او بما وعده دادند و راست گفت خدا و پيغمبر او ، در معناى اين آيه بر دو قول اختلاف كردهاند : 1 - جبائى گويد : پيغمبر ( ص ) از پيش بايشان خبر داده بود كه احزاب عرب بر عليه آنان قيام نموده و بايشان مقاتله خواهد نمود ، ولى وعده داد كه غلبه و پيروزى با مسلمين خواهد بود پس چون ايشان احزاب
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢٠ — صفحة 71
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٧١