به آن كفر ورزيدند « بمكافات خود خواهند رسيد » . در اينجا خبران نيامده است و تقديرش چنين است « انّ الذّين كفروا بالذّكر يجازون بكفرهم » ابى عمرو بن علا گفته است خبران در آيهء 44 « أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ » است ، و بعضى هم گفتهاند : ( وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ ) در موضع خبر است ، و تقديرش چنين است : ( الكتاب الذى جاءهم عزيز ) يعنى اين قرآن كه براى آنان آمده است بى مانند است ، و هاء ضمير در انّه بقرآنى كه ذكر است باز ميگردد ، و معنى اينطور مىشود اين ذكر كتابى است بىمانند كه هيچكس نميتواند مانندش بياورد . و بعضى هم گفتهاند : قرآن عزيز است چون خداوند عزتش بخشيده و او را از تغيير و تبديل و تحريف حفظ فرموده است . و ابن عبّاس گفته است : عزيز است يعنى : در پيشگاه خداوند عظيم است و محترم . ( لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ ) گفتهاند كه دربارهء راه نداشتن باطل در قرآن پنج نظر است : 1 - باطل شيطان است و معنايش اينست كه شيطان نميتواند از آن حقّى بكاهد يا باطلى بر آن بيفزايد ، و اين نظر از قتاده و سدى نقل شده است 2 - از ابن عبّاس و كلبى و مقاتل است كه يعنى : كتابهايى كه قبل از قرآن بودهاند قرآن را باطل نميسازند ، و نيز بعد از آن هم كتابى نخواهد آمد كه قرآن را باطل سازد و آن را نسخ كند . 3 - از حضرت باقر و حضرت صادق ( ع ) است : به اين معنى كه خبرهايى قرآن از گذشته داده است در آن باطل نبوده ، و نيز خبرهايى كه از آينده
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۲۲ — صفحه 69
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۶۹