ساختيم ، از مقاتل نقل شده است .
دستور داشتند با همقرينان راستين همقرين گردند ولى با آنان همنشينى نكردند ، ما نيز بجاى آنان بهمنشينانى بد از جنّ و انس گرفتارشان ساختيم خداوند بزرگ هم آنان را بخاطر مخالفتى كه با فرمانش نمودند گرفتار ساخت و نظير اين آيهاى است
( وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ )
« 1 » يعنى : ( هر كس از ياد خدا رو گرداند ، شيطانى برايش آماده سازيم كه قرين او باشد ) .
از حسن روايت شده است كه معنى آيه آنست كه چون استحقاق عذاب يافتند ، ميان آنان و همنشينان بد فاصله نشديم .
( فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ )
يعنى : آنچه در اختيارشان بود از امور دنيا برايشان زينت دادند تا دنيا را بر آخرت ترجيح دادند ، و براى دنيا كار كردند ، و نيز در گوش آنان خواندند كه نه پس از مرگ زنده شدنى هست و نه مكافاتى در كار مىباشد .
از حسن و سدى نقل شده كه اين همنشينان بد امر آخرت را به آنان چنين معرّفى كردند كه نه بهشتى وجود دارد نه جهنّمى نه بر انگيخته شدنى در كار است نه حسابى ، و نيز دنيا را براى ايشان زينت داده بجمع اموال و ترك امور خيريه واميدارند .
از فراء نقل شده است منظور از ما بين ايديهم اعمال زشتى است كه مرتكب شده و از پيش براى خود فرستادهاند ، و منظور از ما خلفهم سنتهايى است كه براى نسلهاى آينده پس از خود بجاى گذاشتهاند .
هامش
( 1 ) سورهء زخرف 43 آيهء 36 .