همگى با همين حال در انتظار حساب خواهند نشست .
( كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا )
يعنى : هر امّتى فراخوانده خواهد شد بسوى پروندهء اعمالش كه در دنيا براى او فراهم آمده است ، بعضى هم گفتهاند هر امّتى بسوى كتابى كه بر پيامبرشان نازل شده است فراخوانده ميشوند ، تا از آنان جويا شوند كه با اين كتاب چگونه رفتار نمودهاند ؟
( الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ )
و به آنان گفته مىشود كه امروز به مكافات اعمالتان خواهيد رسيد .
( هذا كِتابُنا )
يعنى : اين پروندهاى كه فرشتگان كاتب اعمال شما برايتان تهيّه ديدهاند .
( يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ )
يعنى اين كتاب و اين پرونده بحقّ بر زبان شما گواهى خواهد داد ، يعنى : اين پرونده چنان توضيح داده است كه گويا زبان دارد ، و با شما سخن ميگويد .
( إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ )
يعنى : ما در دنيا دستور ميداديم حافظان اعمال شما تمامى كارهاى شما را بنويسند ، و استنساخ يعنى : فرمان به نوشتن نسخه مثل استكتاب كه بمعنى فرمان به نوشتن كتاب است .
و بقول ابن عبّاس منظور از كتاب لوح محفوظ است كه آنچه از خير و شرّ در آن باشد بر آن گواهى خواهد داد « 1 » و بنا بر اين معنى نستنسخ - چنين خواهد شد كه حافظان اعمال از خازنان لوح محفوظ ميخواهند كه
هامش
( 1 ) تفسير ابن عبّاس صفحهء 311( هذا كِتابُنا )يعنى ديوان الحفظة كه منظور از آنان پروندهء اعمالى است كه انسان در دنيا انجام داده است .