ابن عباس « 1 » و سدى ميگويند : مالك جهنم اين پاسخ را پس از هزار سال به آنان ميدهند ، عبد اللَّه بن عمر ميگويد : مالك جهنّم اين جواب را پس از چهل سال به آنان ميدهد .
( لَقَدْ جِئْناكُمْ بِالْحَقِّ )
يعنى : رسولان ما راه و روش حق را نزد شما آوردند و اينكه خداوند فعل مجىء را به خودش نسبت داده است براى آنكه آمدن رسولان بفرمان او بوده است .
و از جبائى نقل شده است كه اين جمله گفتار مالك جهنّم است و چون او نيز جزء فرشتگان است و فرشتگان هم از جنس رسولان هستند .
( وَ لكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ )
يعنى : ولى اى مردم شما چون با ناحق و باطل انس گرفتهايد نسبت به حق بىرغبت هستيد .
( أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنَّا مُبْرِمُونَ )
آنان در مكر و حيله نسبت به محمد ( ص ) كارى محكم نمودند ، ما نيز در مجازات آنان كارى محكم انجام خواهيم داد .
( أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ )
يعنى : اين كافران چنان پندارند كه ما اسرار پنهانى و سخنان محرمانه و بيخ گوشى آنان را نميشنويم .
سر آن مطالبى است كه انسان در ضمير خود دارد و آن را به ديگرى اظهار نميدارد ، و نجوى سخنانى است كه افراد در پنهانى به ديگران ميگويند .
( بَلى وَ رُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ )
آرى ما سخنان آنان را مىشنويم و آن را درك ميكنيم و مأمورين ما هميشه همراه آنان بوده و آنچه را كه بگويند و انجام
هامش
( 1 ) تفسير ابن عباس ص 307 در اين تفسير است « فيجيهم مالك بعد اربعين سنه » يعنى : مالك پس از چهل سال به آنان جواب ميدهد .