است كه دروغپردازى كردهاند و ساختهاند يا آنكه واقعا به آنان كتابى دادهايم ؟ » . ( مِنْ قَبْلِهِ فَهُمْ بِهِ مُسْتَمْسِكُونَ ) يعنى به آن كتاب چنگ زدهاند ؟ حال نميتوانند ادعاء كنند كه خداوند در اين باره كتابى نازل ساخته است ، معلوم مىشود كه سخن جزء دروغپردازيهاى آنان بوده است . و حرف « ام » در آيه دلالت مىكند بر حذف حرف استفهامى كه معادل او بوده است . سپس خداوند اعلان ميدهد كه اينان در گمراهى خود از پدرانشان پيروى نمودهاند و ميفرمايد : اينطور نيست بلكه . ( بَلْ قالُوا : إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ ) يعنى گويند : ما پدران خود را بر آئين و راه روشى يافتيم ، و اين معنى از ابن عباس و مجاهد و قتاده و سدى نقل شده است . و از جبائى نقل شده است كه يعنى : « على جماعة » يعنى : آنان را متحد و متفق يافتيم و همگى بر اين راه و روش كنونى ما بودند . ( وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُهْتَدُونَ ) يعنى : ما از راه راستى كه آنان داشته اند پيروى ميكنيم ، و سپس ميفرمايد : ( وَ كَذلِكَ ) يعنى اى محمد همانگونه كه اينان گفتند ، و كفر خود را به پيروى از پدرانشان حواله دادند . ( ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها : إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ ) يعنى : هيچ رسول و بيم دهندهاى را پيش از تو نفرستاديم مگر آنكه ثروتمندانشان كه از نعمت ما برخوردار
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۲۲ — صفحه 204
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۲۰۴