از ابن زيد است كه يعنى : آيا بتهايى را كه در زر و زيور رشد ميكنند ، و نميتوانند دليلى براى خود بيان كنند ميپرستيد ؟ زيرا بت پرستان بتهاى خود را با زر و زيور مىآراستند .
و اينكه گفته است
« هُوَ فِي الْخِصامِ »
با اينكه ضمير به دختر بر ميگردد و نفرموده است : « هى فى الخصام » براى اينكه ضمير هو را بلفظ من برگردانده است
( وَ جَعَلُوا الْمَلائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً )
فرشتگان را كه بندگان خدايند از جنس اناث پنداشتند زيرا گمان ميكردند كه دختران خدايند .
( أَ شَهِدُوا خَلْقَهُمْ ؟ )
اين قسمت رد بر پندار غلط آنان است ، يعنى :
آيا آنان بهنگام آفرينش فرشتگان حاضر بودند كه دانستند دختر هستند ، و اين آيه مثل آيهء مشابهى است كه در آن ميفرمايد :
« أَمْ خَلَقْنَا الْمَلائِكَةَ إِناثاً وَ هُمْ شاهِدُونَ »
« 1 » .
( سَتُكْتَبُ شَهادَتُهُمْ وَ يُسْئَلُونَ )
به زودى شهادتشان نوشته خواهد شد در روز قيامت پيرامون آن باز پرسى خواهند شد « 2 » .
( وَ قالُوا لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ )
و نيز گفتند : اگر خدا ميخواست ما بتها را عبادت نكنيم ، ما نميتوانستيم بتان را بپرستيم بنا بر اين با خواست خدا بتان را ميپرستيم .
هامش
( 1 ) سورهء صافات : 37 آيهء 150 .
( 2 ) تفسير برهان جلد 4 صفحهء 137 : ( از حضرت صادق ( ع ) روايت شده است كه رسول خدا ( ص ) به ابو بكر و عمر و على عليه السلام امر فرمود بسوى غار اصحاب كهف و رقيم بروند ، آن گاه ابو بكر وضوء بگيرد و مودب بايستد و دو ركعت نماز بخواند و سه بار آنان را صدا زند ، اگر جوابش دادند