( وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ ) يعنى : سوگند بقرآنى كه حلال و حرام را بيان مىكند و قوانين اسلام را كه مردم بدان نيازمند هستند تشريح مىنمايد . ( إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا ) سدى گفته است جعلناه يعنى : انزلناه ، ولى مجاهد گفته : يعنى قلناه ، و نظير آن « و يجعلون للَّه البنات » است كه يعنى : ميگويند خدا دختران دارد ، عربيا يعنى : قرآن را به زبان عرب نازل كرديم و بطريقه عرب در الفاظ و مفاهيم آن را قرار داديم ، ولى با اين وصف هيچكدام از اعراب نميتوانند مانند آن بياورند ، و چيزى نزديك به آن بسازند ، زيرا در فصاحت و بلاغت در سطحى است عالى ، يا به اين علّت كه دانش آنان به اين پايه نمىرسد ، يا آنكه خداوند آنان را از آوردن نظير قرآن باز داشته است ، بنا بر اختلافى كه در اين مورد ميان علماء ما وجود دارد . ( لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ) يعنى : تعقّل كنيد و درباره قرآن فكر كنيد تا بدانيد كسى كه قرآن به دستش ظاهر شده است درست ميگويد . و اين آيه دلالت دارد بر حدوث قرآن زيرا كلمه جعل آورده شده و مجعول عينا همان معناى محدث را دارد . ( وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ ) يعنى : قرآن در لوح محفوظ است ، بعضى گفتهاند اينكه لوح محفوظ « امّ الكتاب » ناميده ، براى آنكه كتابهاى ديگر از روى آن گرفته مىشود . و از زجاج نقل شده است كه بدان جهت لوح محفوظ را ام الكتاب گفتهاند كه اصل هر چيزى مادر آن است ، و قرآن از نظر خدا در لوح محفوظ ثابت است ، همانگونه كه فرموده است : « بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ » « 1 » .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۲۲ — صفحه 181
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۱۸۱
پاورقی
( 1 ) سورهء بروج : 85 آيهء 22 .