( وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً )
يعنى : اگر خداوند بخواهد آنان را بر دين اسلام وادار سازد كه در پذيرفتن اسلام مجبور شوند اين كار را خواهد فرمود ، ولى از آنجا كه اين عمل موجب ابطال تكليف خواهد شد ، و تكليف تنها در صورت اختيار ثابت مىشود خداوند اين كار را انجام نداده است ، و اين معنى از جبائى نقل شده است .
و بعضى گفتهاند يعنى : اگر خداوند ميخواست ميان مردم در منزلت تساوى برقرار ميكرد ، و همگى را بهشتى مىآفريد ، و لكن خداوند عاليترين درجه را كه استحقاق ثواب است براى آنان مقرّر فرموده است .
( وَ لكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِهِ )
من يشاء يعنى هر كس را از مؤمنين كه بخواهد در رحمت خود وارد مىكند « 1 » .
( وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ )
يعنى : ستمگران نه دوستى دارند كه آنان را دوست دارند ، و نه ياورى دارند كه مانع از عذاب آنان شود .
( أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ )
يعنى : كافران به غير از خدا از ميان بتان و اصنام سرپرستانى گرفتهاند و آنان را دوست ميدارند .
( فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ )
يعنى : ولى كسى كه براستى استحقاق ولايت دارد تنها خدا است نه ديگران ، زيرا خداوند است كه سود و زيان مردم در دست او مىباشد .
هامش
( خوانده اجابتش كنند و امامى كه بسوى گمراهى دعوت كند و مردم دعوتش را بپذيرند ، آن دسته در بهشت ، و اين دسته در جهنّم ، و اين همان گفتار خداوند است كه ميفرمايد :« فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ »نور الثقلين جلد 4 صفحهء 558 .
( 1 ) تفسير برهان جلد 4 صفحهء 117 : ( حضرت صادق فرمودند : كه منظور از رحمت در اين آيه ولايت على بن ابى طالب ( ع ) است )