پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۲۱ — صفحه 313

پدیدآورندگان:

ص۳۱۳

پس محل ( ما ) اول منصوب و محل ( ما ) دوم مرفوع مىباشد . سپس خداوند مىگويد : فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ ( پس چون آمد به آنان رسولان ايشان با بينه‌ها ) يعنى زمانى كه آمد به اين كافران رسولان و پيامبرانشان كه دعوت مى - كرد ايشان را به توحيد خداوند و اخلاص عبادت براى خداوند با حجتها و آيات . . . در اين كلام محذوفى در نظر گرفته شده كه چنين مىشود : چون آمد به ايشان پيامبرانشان با بينه‌ها پس منكر شدند دلالت آنها را و منكر شدند وعده‌اى كه خدا به رسولان خود داده بود به اين كه امت آنان را هلاك كرده و قوم آنان را نجات دهد . فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ( پس شادى كردند به آنچه كه از دانش در نزد ايشان بود . « جبائى » گفته : رسولان شادى كردند به آنچه كه از علم در نزدشان بود . و عده‌اى گفته‌اند : كافران شادى كردند به آنچه كه از علم پيش ايشان بود ، در حالى كه آن جهل بود در حقيقت ، زيرا ايشان مىگفتند كه ما از پيامبران داناتريم ، مبعوث نشده و معذب نخواهيم شد و گمان و اعتقاد داشتند كه اين چنين فكرى علم است ، پس خداوند نيز طبق اعتقاد خود آنان نسبت به ايشان لفظ علم را اطلاق كرده است اگر چه در حقيقت علم نيست ، چنان كه لفظ ( حجت ) را به سخن باطل اطلاق مىكنند و مىگويند ( حجت داحضه دليل باطل ) و نيز خداوند مىگويد : ( ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ ) ، « بچش كه تويى همانا آن مهتر گرامى - دخان - 49 » يعنى در نزد خودت و يا در نزد قومت مهتر و گرامى هستى . و اين سخن از « حسن و مجاهد » است . « ضحاك » گويد : منظور اين است كه : شادى كردند به شركى كه به آن اعتقاد داشته و به آن اعجاب كرده و گمان مىكردند كه آن علم است ، در حالى كه