اگر چه خود آن مباحث به كار مردم امروز نمىآيد چون اقرار مردم يا به زبان غير عربى است يا به زبان عربى غير فصيح كه مراعات نكات و دقائق عربيت در آن نمىكنند با اين حال ما همه آن چه علامه رحمه الله در تبصره آورده است ذكر مىكنيم إن شاء الله تعالى چون در خلال آن مطالبى كه به كار بيايد نيز بسيار است :
اگر از كسى بپرسند آيا دينى بر عهده تو هست بگويد آرى يا بلى اقرار است و اگر بپرسند آيا دينى بر عهده تو نيست او بگويد چرا ؟ نيز اقرار است اما اگر بگويد آرى اقرار نيست و فرق آن است كه در اول سؤال مثبت بوده و در دويم منفى و بلى در عربى به جاى چرا در فارسى استعمال مىشود . و اگر در جواب سؤال بگويد من مقرم اما نگويد بچه چيز مقرم اقرار نيست و و اگر نام ببرد كه به آن دين مقرم كافى است و اگر اقرار را به شرطى معلق كند كافى نيست هر چند آن شرط حاصل شود مثلا بگويد اگر آفتاب غروب كند بدهكارم ، هر گاه كسى بگويد اگر فلانى بر من گواهى دهد راست مىگويد دين بر او ثابت مىشود هر چند او گواهى ندهد و علامه ره در تذكره و شهيد رحمه الله در لمعه گويند اقرار صحيح نيست چون مردم اين عبارت را براى مبالغه در راست گويى بعضى اشخاص مىگويند مثلا اگر فلانى روز روشن را هم بگويد شب است بايد باور كرد و در فهم
تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي ) — Page 428
Contributors: العلامة الحلي
P.428