چهره ها چشم و ابرو و دهن و بينى و گونه و پيشانى وجود دارد و در عين حال دو چهرهء صد درصد مانند هم وجود ندارد ، زيرا تفاوتهايى در ابعاد اين اعضا ، در ابعاد مجموع ، در حجم ، در شكل ، در فاصله ها ، در رنگ و گشادى و تنگى چشم و دهن ، راستى و كجى ابرو ، لاغرى و چاقى گونه وجود دارد و از اين جهت است كه دو چهره هرگز با هم همانند نيستند . براى نماياندن چهرهء هركس بايد مشخصات آن درست ترسيم شود .
هر انديشه اى به نوبت خود چهره اى دارد كه بايد درست ترسيم شود تا آن انديشه شناخته گردد . اگر چهرهء انديشه اى در صفحهء ذهن و فكر فردى درست ترسيم نشود ، اعم از آنكه منشأ اين غلط ترسيم شدن ناتوانى و بىاطلاعى ترسيم كننده باشد و يا دشمنى و غرض رانى او ، طبعاً فكر و ذهن دربارهء آن انديشه غلط قضاوت خواهد كرد .
اين است كه به حق گفتهاند درست طرح شدن يك مسئله نيمى از فهميدن آن است .
درست طرح شدن نظير درست نشانه گيرى كردن است . تيرانداز هر اندازه ماهر و چيره دست باشد ، شرط اصلى به هدف زدنش درست نشانه گيرى است . نيمى از تيراندازى ، درست نشانه گيرى است .
ترسيم چهرهء يك انديشه از ترسيم چهرهء يك انسان و يا ترسيم يك منظره بسى دشوارتر است ، چون اين معنى است و آن صورت .
صورت بيش از معنى قابل بررسى و رسيدگى است .
غلط ترسيم شدن چهرهء يك انديشه گاهى به علت نادانى دوستان و طرفداران است و گاهى به علت دشمنى و غرض ورزى دشمنان . دربارهء نادانى دوستان انديشهء الهى در كتاب علل گرايش به ماديگرى فصل مربوط به « نارسايى تبليغات » مختصر بحثى شده است ، اما دربارهء غرض ورزىهاى دشمنان تاكنون بحثى نكردهايم .
متأسفانه بايد عرض كنم كه در قرون جديد گروهى از نويسندگان ماترياليست كوشش فراوان كردهاند كه چهرهء اين انديشه
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 335
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٣٥