مىگويد :
اشتر ز شعر عرب در حالت است و طرب
كژ طبع جانورى كز عشق بىخبرى
ضرب المثل خاص و عام . از اصمعى حكايت عجيبى در بار زدن غلامى خوش آواز دو برابر شترها را و دو منزل طى كردن آنها و هلاك شدن آنها نقل مىشود . عبدا لله بن رواحه از اصحاب رسول خدا حُدى مىخواند :
اللَّهم لولا انت ما اهتدينا
و لاتصدقنا و لا صلَّينا
فانزلن سكينة علينا
. . .
طرماح بن عدى هنگامى كه امام حسين عليه السلام به سوى كربلا مىآمد [ و ] پس از ملاقات با حر و شبانه طى مسافت مىكردند ، حُدى مىخواند :
يا ناقتى لاتذعرى من زجرى
و امضى بنا قبل طلوع الفجر . . .
داستانها در زمينهء تأثير آواز خوش در بلبل و حتى گل و بلكه در شيشه كه جماد است ، نقل مىشود ( 1 ) - و الله العالم . در روزنامه خواندم از موسيقى براى اينكه گاو در حينى كه او را مىدوشند شير خود را به اصطلاح پايين بدهد ، استفاده مىكنند .
اما تأثيرش در انسان و داستانهايى كه در اين زمينه هست زياد است . يكى داستان عجيبى است كه در جلد 2 مروج الذهب ، ذيل احوال عمر بن عبدالعزيز در داستان كنيزك خوش آواز و قاضى مدينه نقل مىكند . داستان معروف فارابى در مجلس سيف الدولهء حمدانى هرچند شبيه تر به افسانه است اما در اين زمينه نقل شده است .
اما راجع به اينكه فلسفهء حرمت غنا چيست ؟
بعضى خيال مىكنند كه اسلام غنا را از آن جهت كه لذت بخش است حرام كرده است ، چون هر لذتى حرام است ! اين اشتباه است .
هامش
( 1 ) تأثير آواز در انسان محسوس است و در حيوان متواتر است و در نبات و جماد منقول است .