چنين توصيف كرد كه ايمان نمىآورند ، مأيوس نشدهاند ؟ زجاج جملهء بعد را دليل اين معنى مىداند . أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً : كه اگر خداوند مىخواست همهء مردم را به راه راست هدايت مىكرد و آنها را به بهشت مىبرد . لكن آنها را مكلف ساخت ، تا بوسيلهء فرمانبردارى ، استحقاق پاداش پيدا كنند . برخى گويند : منظور اين است كه اگر مىخواست ، مردم را به راه هدايت مجبور مىكرد . لكن چنين كارى با اصل تكليف و هدف آن سازش ندارد . وَ لا يَزالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِما صَنَعُوا قارِعَةٌ : مردم كافر ، همواره ، بر اثر كفر و اعمال زشت خود ، در معرض اصابت حوادث كوبنده و مصيبتهاى شديد - مثل جنگ ، قحطى ، كشتار ، گرفتارى و . . . - هستند تا كيفر كردار شوم خود را ببرند و قدرى متنبه شوند . برخى گويند : مقصود از « قارعه » سريههايى است كه پيامبر گرامى اسلام بر سر آنها مىفرستاد « 1 » . برخى گويند : مقصود قضيهء اربد و عامر است كه قبلا توضيح داده شد . أَوْ تَحُلُّ قَرِيباً مِنْ دارِهِمْ : حسن و قتاده و ابو مسلم و جبائى گويند ، تاء براى تأنيث است . يعنى حوادث و ابزارهاى كوبنده در نزديكى خانههاى آنها فرو مىآيد و آنها را دچار ترس و وحشت مىكند . برخى گويند : تاء براى خطاب است . يعنى : تو اى محمد ، در نزديكى خانههاى آنها وارد مىشوى . حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ : ابن عباس گويد : مقصود اين است كه : تا وعدهء خداوند نسبت بفتح مكه فرا رسد . وى گويد : اين آيه ، در مدينه نازل شده است . حسن گويد : مقصود اين است كه وعدهء خداوند نسبت به قيامت ، فرا رسد . إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ : خداوند خلاف وعده نمىكند .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۳ — صفحه 70
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۷۰
پاورقی
( 1 ) - سريه ، لشكرهايى است كه بفرمان پيامبر حركت مىكردند و خود پيامبر با آنها نبود .