پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۳ — صفحه 32

پدیدآورندگان:

ص۳۲
استجابت : اجابت ، با اين فرق كه در استجابت معناى خواستن نيز هست . چنان كه شاعر گويد : « فلم يستجبه عند ذاك مجيب » يعنى كسى او را اجابت نكرد . ظلال : سايه‌ها ، جمع ظل . آصال : جمع « اصل » و « اصل » جمع « اصيل » و از « اصل » گرفته شده است گويا عصر را اصل و سر آغاز شب پنداشته‌اند . از بعد از ظهر تا مغرب « اصيل » گفته مىشود . گاهى هم جمع اصيل « اصائل » بسته مىشود . ابو ذؤيب گويد :
لعمرى لانت البيت اكرم اهله * و اقعد فى افنائه بالاصائل
يعنى : بجان خودم سوگند ، كه تو گرامىترين افرادى هستى كه بيشتر از همهء اهل خانه بوقت عصر در جلوى خانه مىنشينى

اعراب :

خَوْفاً وَ طَمَعاً : در اينجا مفعول لاجله نيست ، زيرا بايد فاعل آن با فاعل فعل يكى باشد و اين با توجه به اينكه فاعل فعل خداوند است ، صحيح نيست . در آيهء « يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً . . . » ( سجده 16 : خدا را از روى بيم و اميد مىخوانند ) مانعى نيست كه « خَوْفاً وَ طَمَعاً » مفعول لاجله است . مناسب اين است كه در محل بحث ، مصدرها به معناى صفت و حال باشند . وَ هُمْ يُجادِلُونَ فِي اللَّهِ : ممكن است اين واو ، حاليه باشد يعنى : در حال جدالشان . در تفسير وارد شده است كه شخصى در بارهء خداوند با پيامبر به جدال پرداخت و پرسيد : خداى تو از چيست ؟ از مس ، از آهن ، از لؤلؤ ، از ياقوت ، از طلا يا نقره ؟ ! در اين وقت خداوند صاعقه‌اى بر او فرستاد كه جمجمه‌اش را درهم كوبيد . ممكن است جمله ، پس از بيان اوصافى كه دلالت بر توحيد و قدرت حق دارند ، مستقل باشد . كَباسِطِ كَفَّيْهِ : كاف متعلق است به صفت مصدر محذوف . يعنى : « استجابة كائنة كاستجابة باسط . . . » و اگر كاف را اسم محض بگيريم ، تقدير آن چنين است : « الا استجابة مثل استجابة » . لِيَبْلُغَ فاهُ : لام متعلق است به باسط .