اعراب :
ما ذا أَنْزَلَ : « ما » مبتدا و « ذا » به معناى « الذى » خبر است . اساطير : مرفوع است ، بنا بر اينكه پاسخ سؤال باشد . يعنى « و اذا قيل لهم هذا القول » بنا بر اين نايب فاعل مصدر است ، نه جمله ، زيرا جمله ، نكره است و نايب فاعل ممكن است ضمير باشد و ضمير نكره نيست ، بلكه از همهء معارف ، معرفهتر است . وَ مِنْ أَوْزارِ : « من » زايده است . سيبويه گويد : تقدير آن « و اوزاراً من اوزار . . . » مىباشد . ما يَزِرُونَ : در محل رفع است كه « ساء » به معناى « بئس » است . ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ : منصوب و حال است .
مقصود :
اكنون خداوند ، پرده از روى احوال و اقوال مشركين برداشته ، مىفرمايد : وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قالُوا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ : هر گاه بمشركين قريش گفته شود : خداوند بر محمد ص چه نازل كرده است ؟ پاسخ مىدهند : داستانهايى دروغ در بارهء گذشتگان ! اين معنى از ابن عباس و ديگران است . به روايتى اين آيه ، در بارهء شانزده نفرى كه راههاى مكه را در موسم حج ، قسمت كرده بودند ، تا مردم را از ايمان به جناب پيامبر بازدارند ، نازل شده است . برنامهء آنها اين بود كه هر گاه كسى در بارهء قرآن حضرت محمد ( ص ) از آنها سؤالى كند ، بگويند : داستانها و مطالب بى اساسى در بارهء گذشتگان است ! اين مطلب از كلبى و ديگران است .