واقع شده است . وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ : و از ثمرات ، روزى آنها كن ، تا ترا شكر و پرستش كنند . رَبَّنا إِنَّكَ تَعْلَمُ ما نُخْفِي وَ ما نُعْلِنُ : در اينجا ابراهيم ، اعتراف مىكند كه خداوند به آشكار و نهان مردم ، عالم است و هيچ چيز بر او پوشيده نيست . وَ ما يَخْفى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ : اين كلام ، از ابراهيم نيست ، بلكه كلام خداوند متعال و بقول جبائى جملهء معترضه است . يعنى : تمام چيزهايى كه در زمين و آسمان است ، بر خداوند آشكار است . الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ : بار ديگر به حكايت كلام ابراهيم پرداخته ، مىفرمايد : ابراهيم ، به نعمتهاى خداوند اعتراف و خدا را به اينكه در پيرى به او دو پسر بخشيد ، حمد كرد . ابن عباس گويد : در سن 99 سالگى اسماعيل و در سن 112 سالگى اسحاق به او داده شد . سعيد بن جبير گويد : بعد از سن 117 سالگى ابراهيم صاحب فرزند شد . إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ : ابن عباس گويد : يعنى خداوند ، پذيرنده و اجابت كنندهء دعاست . جملهء « سمع اللَّه لمن حمده » مؤيد همين معنى است . رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي : پروردگارا ، مرا و ذريهام را بپاى دارندهء نماز قرار ده . در اينجا ابراهيم از خداوند درخواست مىكند كه : لطف خود را شامل حالش گرداند ، تا خودش و گروهى از ذريهاش بدين تمسك جويند و نماز را بپاى دارند . مقصود از « ذريه » كسانى هستند كه بدين حق گرويدند . بنا بر اين همانطورى كه در بارهء خود دعا مىكند ، در بارهء آنان نيز دعا مىكند . رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ : خدايا دعاى مرا اجابت كن ، زيرا قبول دعا ، غير از اجابت آن چيزى نيست . رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ : پروردگارا مرا و پدر و مادرم را بيامرز . اصحاب ما به اين جمله استدلال كردهاند كه : پدر و مادر ابراهيم كافر نبودهاند ، زيرا از خداوند
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۳ — صفحه 144
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۱۴۴