و « خالق » اسم فاعل است و نظير
« فاطِرِ السَّماواتِ »
است كه با « خالق » يك معنى دارد ( انعام 14 ، يوسف 101 ، ابراهيم 10 ، فاطر 1 ، زمر 46 ، شورى 11 )
لغت :
بروز : خارج شدن چيزى از اشتباه ، بطورى كه به حس درآيد .
ضعفاء : جمع ضعيف ، اشخاص كم قوه .
استكبار : تكبر و تجبر ، خود را بزرگ شمردن تبع : جمع تابع . زجاج گويد : ممكن است مصدر باشد كه به معناى صفت به كار رفته است .
مغنون عنا : از ما دفاع كننده هستيد .
محيص : راه فرار .
جزع : بى صبرى كردن . شاعر گويد :
فان تصبرا فالصبر خير مغبة * و ان تجزعا فالامر ما تريان
يعنى : اگر صبر كنيد ، سر انجام صبر بهتر است و اگر بى صبرى كنيد ، همين است كه مىبينيد .
مقصود :
اكنون خداوند بيان مىكند كه انسان را براى پرستش و ايمان آفريده ، نه براى كفر و نافرمانى ، از اينرو مىفرمايد :
أَ لَمْ تَرَ
: رؤيت ، به معناى علم هم استعمال شده است چنان كه به معناى ادراك و ديدن هم آمده . در اينجا معناى اول مقصود است . اين خطاب متوجه پيامبر است ، لكن مقصود امت اوست .
أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ
: آيا نمىدانيد كه خداوند آسمانها و زمين را بمقتضاى حكمت خود ، به سخن حق يا براى هدف حق ، آفريده است و منظور از هدف حق ، دين و عبادت است . يعنى جهان را آفريد تا مردم او را پرستش كنند و سزاوار پاداش گردند . اين معنى از ابن عباس و جبائى است .