اينكه مردم را به پيروى خود ميخواندند ، كه يكى عذاب گمراهى است و ديگرى عذاب گمراه كردن و باز داشتن مردم از راه خدا . « ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ ما كانُوا يُبْصِرُونَ » در معناى اين جمله نيز چند وجه ذكر شده : 1 - عذاب آنها مضاعف گردد بخاطر آنكه اينان ميتوانستند بشنوند ولى نشنيدند و مىتوانستند به بينند ولى از روى عناد و دورى از حق نديدند كه لفظ « باء » را در اول جمله تقدير بگيريم و بگوئيم « بما كانوا يستطيعون . . . » بوده است ، چنانچه شاعر در شعر خود گفته :
كه در اصل « نغالى باللحم » بوده است ، و اين وجهى است كه فراء و بلخى گفتهاند ، و در حقيقت معناى چهارمى هم براى جملهء « يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ » مىشود . 2 - اينان بخاطر آنكه شنيدن آيات خدا بر ايشان سنگين بود و تذكر و فهم آنها را خوش نداشتند بمنزلهء آن كسانى قرار گرفتهاند كه اصلا قدرت شنيدن نداشتند ، و چون ديدنشان نيز سودى براى آنها نداشت و از تدبر در آيات رو گردان بودند همانند كسانى بودند كه اصلا آيات خدا را نمىديدند ، و اين مانند همان شعرى است كه اعشى گفته :