است كه هيچ غذايى از خانه براى شما نياورند جز آنكه من پيش از آوردن آن غذا خصوصيات آن را بشما خبر دهم و اين كلام حضرت يوسف مانند گفتار حضرت عيسى - عليه السلام بود كه ميگفت « وَ أُنَبِّئُكُمْ بِما تَأْكُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ « 1 » » ، و جهت اينكه قبل از تعبير خواب آن دو اينمطلب را ذكر فرمود بدانجهت بود كه مقام او را از نظر نبوت بدانند و سخنش را بپذيرند . « ذلِكُما مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي » گويا آن دو نفر پرسيدهاند ، كه چگونه تعبير خواب ميدانى با اينكه نه علم كهانت دارى و نه پيشگو هستى ؟ يوسف در پاسخ آن دو اظهار كرد كه من پيغمبر خدا هستم و اين علمى است كه خدا به من آموخته است . « إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ » يعنى كسى شايسته چنين مقام و مرتبهاى نمىشود مگر مؤمنان خالص ، و من چون طريقهء مردمى را كه ايمان ندارند ترك كردهام از اينرو خداوند مرا بچنين مقامى مخصوص داشته . « وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ ما كانَ لَنا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ » يعنى براى ما كه معدن نبوت و خاندان رسالت هستيم شايسته نيست كه بدينى جز دين توحيد متدين شويم و آئينى جز آن اختيار كنيم . « ذلِكَ » يعنى تمسك بتوحيد و بيزارى جستن از شرك . و برخى گفتهاند : يعنى نبوت و علم . « مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنا » از فضل و كرم خدا است نسبت بما ، كه ما را بدان مخصوص داشته . « وَ عَلَى النَّاسِ » و نسبت بمردم نيز اين كرم را داشته كه ما را بسوى آنها مبعوث فرموده و آنها را به پيروى از ما فرمان داده و ما را وسيلهء هدايت آنان قرار داده است . « وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ » ولى بيشتر مردم سپاس نعمتهاى خدا را نميدانند نكتهاى كه در اين آيات به چشم مىخورد اين نكته است كه با اينكه يوسف - عليه السلام مدت زمانى در ميان آن مردم بت پرست زندگى ميكرده با اينوصف خداى
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۲ — صفحه 218
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۲۱۸
پاورقی
( 1 ) - سورهء آل عمران آيهء 49 .