است كه هيچ غذايى از خانه براى شما نياورند جز آنكه من پيش از آوردن آن غذا خصوصيات آن را بشما خبر دهم و اين كلام حضرت يوسف مانند گفتار حضرت عيسى - عليه السلام بود كه ميگفت
« وَ أُنَبِّئُكُمْ بِما تَأْكُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ
« 1 » » ، و جهت اينكه قبل از تعبير خواب آن دو اينمطلب را ذكر فرمود بدانجهت بود كه مقام او را از نظر نبوت بدانند و سخنش را بپذيرند .
« ذلِكُما مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي »
گويا آن دو نفر پرسيدهاند ، كه چگونه تعبير خواب ميدانى با اينكه نه علم كهانت دارى و نه پيشگو هستى ؟ يوسف در پاسخ آن دو اظهار كرد كه من پيغمبر خدا هستم و اين علمى است كه خدا به من آموخته است .
« إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ »
يعنى كسى شايسته چنين مقام و مرتبهاى نمىشود مگر مؤمنان خالص ، و من چون طريقهء مردمى را كه ايمان ندارند ترك كردهام از اينرو خداوند مرا بچنين مقامى مخصوص داشته .
« وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ ما كانَ لَنا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ »
يعنى براى ما كه معدن نبوت و خاندان رسالت هستيم شايسته نيست كه بدينى جز دين توحيد متدين شويم و آئينى جز آن اختيار كنيم .
« ذلِكَ »
يعنى تمسك بتوحيد و بيزارى جستن از شرك . و برخى گفتهاند : يعنى نبوت و علم .
« مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنا »
از فضل و كرم خدا است نسبت بما ، كه ما را بدان مخصوص داشته .
« وَ عَلَى النَّاسِ »
و نسبت بمردم نيز اين كرم را داشته كه ما را بسوى آنها مبعوث فرموده و آنها را به پيروى از ما فرمان داده و ما را وسيلهء هدايت آنان قرار داده است .
« وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ »
ولى بيشتر مردم سپاس نعمتهاى خدا را نميدانند نكتهاى كه در اين آيات به چشم مىخورد اين نكته است كه با اينكه يوسف - عليه السلام مدت زمانى در ميان آن مردم بت پرست زندگى ميكرده با اينوصف خداى
هامش
( 1 ) - سورهء آل عمران آيهء 49 .