فاميل من نزد شما زيادتر از احترام خداوند است كه بخاطر حرمت آنها دست از آزار من برداشتهايد اما از آن خدايى كه مرا بسوى شما مبعوث داشته ملاحظهاى نداريد ؟ « وَ اتَّخَذْتُمُوهُ وَراءَكُمْ ظِهْرِيًّا » و خدا را پشت سر خود انداخته و يكسره فراموشش كردهايد . و مجاهد گفته : مرجع ضمير همان چيزهايى است كه شعيب بدانها دعوت ميكرد يعنى آنچه را من مأمور تبليغ آن هستم و براى شما آوردهام پشت سر خود انداختهايد ، و زجاج گفته مرجع ضمير « دستور و فرمان خدا » است يعنى دستور خدا را پشت سر انداخته و ترك كردهايد . « إِنَّ رَبِّي بِما تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ » براستى كه پروردگار من كارهاى شما را احصاء مىكند و چيزى از وى فوت نشود ، و حسن گفته : يعنى نسبت بأعمال شما بينا و خبير است و جزاى شما را در مقابل آنها ميدهد . « وَ يا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ » اى مردم بر همين حالى كه هستيد هر چه خواهيد بكنيد ، و « مكانة » همان حالى است كه انسان ميتواند در آن حال عملى را انجام دهد و اين جمله تهديدى است در صورت و قالب « امر » و معناى آن اين است كه شما مردم مانند آن است كه مأمور شدهايد در همين حال كفر و طغيان بمانيد و اين نهايت خوارى و پستى است . و برخى گفتهاند : منظور اين است كه شما آنچه را برايتان ممكن است بكنيد ، يعنى شما كارى كه مىگوييد بكنيد و من هم همان كارى را كه ميگويم ميكنم . و قول ديگر آنست كه معناى اين جمله مانند آيهء « لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ » است يعنى « شما بر دين و آئين خود باشيد و من هم بر دين خود . . . » و اين دليل بر اين است كه آن حضرت از قوم خود نااميد شده بود . « إِنِّي عامِلٌ سَوْفَ تَعْلَمُونَ » و من هم بر طبق دستور پروردگارم - يا بر آنچه از بيم دادن شما مأمور هستم - عمل ميكنم ، و به زودى ميدانيد كداميك از ماها خطا كار و ستمگر بر خويشتن هستيم ، و برخى گفتهاند : يعنى به زودى سر انجام كار بر شما روشن خواهد شد و عاقبت كار را خواهيد دانست . « مَنْ يَأْتِيهِ عَذابٌ يُخْزِيهِ » و به زودى راستگو از دروغگو متمايز خواهد گرديد و
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۲ — صفحه 115
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۱۱۵