توبه را بر زبان جارى كردم گفت : اين سورهء فاضحه است ، زيرا هم چنان آيات ( اين سوره ) دربارهء آنان « 1 » پشت سر هم نازل شد تا جايى كه ما ترسيديم نام هيچيك از آنان را نيز باقى نگذارد ، و خلاصه بدان جهت آن را بدين اسم ناميدند كه موجب رسوايى منافقين گشت .
4 - « مبعثرة » ( كاونده ) ابن عباس گويد : وجه تسميه بدين نام آنست كه از اسرار درونى منافقان كاوش مىكند .
5 - « مقشقشه » ( رهاننده ) ابن عباس گويد : آن را بدين نام خواندند بخاطر آنكه هر كه بدان ايمان داشته باشد از نفاق و شرك رها گردد زيرا در اين سوره دعوت به اخلاص شده ، و در حديث است كه سورهء « قل يا ايها الكافرون » و سورهء « قل هو اللَّه أحد » را « مقشقشان » مىناميدند ، و اين نام به همان خاطر بود كه اين دو سوره انسان را از شرك ميرهاند .
6 - « بحوث » ( كاونده ) أبو ايوب انصارى وجه تسميهء بدين نام را نيز همان كاوش از اسرار منافقان ذكر كرده .
7 - « مدمدمة » ( نابود كننده ) چون « دمدم » به معناى هلاكت آمده و آيهء :
« فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ . . . »
« 2 » نيز به همين معنا است . و اين نام را سفيان بن عيينه ذكر كرده .
8 - « حافرة » ( آشكار كننده ) چون از روى مقاصد قبلى منافقين پرده برداشته و آنچه در دل مستور ميداشتند آشكار ساخت . و اين نامى است كه حسن براى اين سوره ذكر كرده .
9 - « مثيره » ( افشاننده ) بخاطر آنكه زشتيها و رسواييهاى منافقان را بر ملا سازد . و اين وجه از قتاده نقل شده است .
10 - « سورهء عذاب » و اين را حذيفة ذكر كرده - بخاطر آنكه دربارهء عذاب كافران نازل گشته . و عاصم بسندش از حذيفه روايت كرده كه گفته : مردم اين سوره
هامش
( 1 ) - يعنى منافقين
( 2 ) - سورهء شمس آيهء 14 .