اللَّه عليه و آله - با من عهد و وصيت كرده و به من فرموده .
اى على تو با گروه پيمان شكن ، و گروه متجاوز و ستمگر ، و دستهء بيرون روندگان ( از دين ) پيكار خواهى كرد . « 1 »
« إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ »
- آنكه بفتح همزه - ( ايمان ) خوانده است - معنايش اين است كه اينها پاى بند پيمان و سوگند خود نيستند ، چنانچه گويند : فلان كس عهد و پيمان ندارد يعنى پاى بند پيمان خود نيست و بدان وفا نكند ، - و آنكه بكسر همزه خوانده - معنايش اين است كه پس از پيمان شكنى كه كردند شما ديگر بدانها امان ندهيد ، و محتمل است معناى آن اين باشد كه اگر آنها به كسى امان بدهند به امان خود وفا نكنند ، و احتمال ديگر آنكه معناى آيه آن باشد كه اينان كافر شدند پس ايمان ندارند .
« لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ »
يعنى با آنها كار زار كنيد شايد دست از كفر بدارند چون بدون كار زار آنها دست از كفر نميكشند ، و برخى گفتهاند : معناى آيه اين است كه هدف شما از كارزار با آنها همين باشد كه آنها دست از شرك و بتپرستى بردارند .
سؤال اگر كسى بگويد : در آغاز آيه خداى تعالى سوگند و عهدى براى آنها اثبات كرده كه فرمايد :
« وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ . . . »
پس چگونه دنبال آن يكسره عهد آنها را نفى كرده و فرموده :
« إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ . . . »
؟
پاسخ آنچه خداى تعالى اثبات فرموده همان عهد و پيمانى بود كه بستند و چون آنها بر طبق آن عمل نكرده و بدان وفا نمودند خداوند آن را نفى فرموده .
« أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْماً نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْراجِ الرَّسُولِ »
الف ( در . . .
أَ لا تُقاتِلُونَ . .
)
هامش
( 1 ) - اين حديث - باختلاف عبارت - در روايات بسيارى كه شيعه و سنى از رسول خدا - ( ص ) نقل كردهاند آمده است ، و منظور از گروه پيمان شكن : طلحه و زبير ، و گروه متجاوز : معاويه و دار و دستهاش ، و بيرون روندگان از دين خوارج هستند .