نكردهاند ، ضحاك و گروهى ديگر گفتهاند : يعنى اينان روزهاى دنيا در نظرشان اندك مىآيد ، زيرا درنگ كردن در دنيا بهر اندازه هم كه زياد باشد در مقابل آخرت بمنزلهء ساعتى بيش نيست . و برخى ديگر گفتهاند : در آن وقت زندگى دنيا در نظرشان اندك مىآيد زيرا از عمر خود اندكى بهرهمند شدند ، و چون فائده عمر آنها اندك بوده مانند آن است كه از عمر خود جز اندكى استفاده نكردند . و از ابن عباس نقل شده كه گفته است : آنها مدت توقف خود را در گورها اندك شمارند . و بهر صورت خداى سبحان در اين آيه گوشزد فرموده كه هيچكس نبايد گول آرزوى درازى را كه در مورد بقاء در دنيا دارد بخورد زيرا سرانجام آن زوال و نابودى است . « يَتَعارَفُونَ بَيْنَهُمْ » يعنى مردم در آن وقت همديگر را مىشناسند چنانچه در دنيا يكديگر را مىشناختند ، و برخى گفتهاند : يعنى از نظر گناه و كفر همديگر را مىشناسند ، و كلبى گفته : يعنى هنگامى كه از گورها بيرون ميآيند يكديگر را مىشناسند اما وقتى كه عذاب خدا را مشاهده ميكنند آشنايى آنها مستقيم گردد و از يكديگر بيزارى جويند . « قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ » براستى آنهايى كه ديدار خدا - يعنى ديدار كيفر و جزاى خدا - را تكذيب كردند زيانكار شده و راهبر به حق نبودند . حسن گفته : يعنى خود را زيانكار ساختند ، زيرا اينان در دنيا هدايت نشدند . و اگر در دنيا هدايت مييافتند خود را دچار خسران و زيان نميكردند ، و معناى آيه آن است كه اينان دنيا را بخسران بردند چون كه آن را در گناهان صرف كردند ، و از نظر نعمتهاى آخرتى هم زيان كردند زيرا با گناهانى كه انجام دادند آنها را از دست دادند . « وَ إِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ » و يا اين است كه ما اى محمد در زمان حيات به تو نشان دهيم برخى از آن عقوبتهايى را كه به اين كافران و عده دهيم - كه بگفتهء بعضى از آن جمله داستان بدر بود - . « أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ » يا پيش از آنكه عذاب بر آنها نازل گردد تو را بر گيريم و از اين
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج 11 — Page 305
Contributors: الشيخ الطبرسي
P.305