پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۱ — صفحه 303

پدیدآورندگان:

ص۳۰۳

از اينها هستند كه بسخن تو گوش مىدهند و به دليلها و براهين تو مىنگرند اما گوش دادن و نگاه گردنشان هر دو از روى طعن و ايراد است و در صدد تكذيب و رد آنها هستند ، نه آنكه بخواهند از آنها بهره‌مند گردند و از اينرو تو نمىتوانى آنها را بهره‌مند گردانى . « إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ » خداوند هيچگونه ستمى بمردم نميكند ، ولى خود مردم هستند كه بخودشان ظلم ميكنند ، يعنى خداوند جلوى كسى را از انتفاع و سودمند شدن از قرآن و دليلهاى ديگر الهى نميگيرد و مانع آن نمىشود ، ولى مردم هستند كه خودشان با ترك نظر و استدلال بر خود ظلم ميكنند و خود را مستحق كيفر ميسازند . و از اين آيه گفتار جبريان نيز باطل گردد .

ارتباط و نظم اين آيات :

دربارهء ارتباط آيهء اولى بما قبل آن گفته‌اند : چون خداى تعالى دليلهاى توحيد و نبوت را بيان داشت و كافران دشمنى كرده و آنها را تكذيب نمودند خداوند در اين آيه دستور قطع ارتباط با آنها و تهديدشان را به پيغمبر داد . و اما در مورد ارتباط آيهء اخير يعنى « إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ . . . » با آيات قبلى يك وجه آن است كه بگوئيم اين آيه مربوط است بگفتار خداى تعالى كه فرمود : « فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الظَّالِمِينَ » يعنى اين نابودى و عذاب را اينان بواسطهء كردار و افعال خودشان مستحق آن گشتند ، و ما به كسى ظلم و ستم نخواهيم كرد . و جبائى و ابو مسلم گفته‌اند : اين آيه مربوط است به آيهء « وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ . . . وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ . . . » يعنى خداى تعالى از استفاده و انتفاع آنها از دستورها و تكاليف مانع نبوده و جلوگيرشان نيست ، بلكه قدرت انتفاع را به آنها داده و دليلها را بيان فرموده و راهنماييشان كرده ، و موانع را هم از سر راه آنها برداشته است ولى آنها خودشان بر نفس خويش ستم كردند كه بهره‌مند نشدند . و برخى گفته‌اند : چون خداى سبحان در آيات پيش سخن از وعده و تهديد بميان آورد در اينجا بيان فرموده كه خداوند چيزى از حسنات آنها كم نمىكند و بر سيئات آنان نيز چيزى نمىافزايد .