گرد آوريم .
« ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا »
سپس به آنان كه جز خدا را در عبادت شريك او ساخته و در مالهاى خود براى آنان سهمى قرار دادهاند .
« مَكانَكُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَكاؤُكُمْ »
يعنى شما با آن شريكان عبادتتان يعنى بتهاتان در يك جا بايستيد ، و همانطور كه در دنيا با آنها مصاحبت داشتيد اكنون نيز در محشر همراه آنها باشيد . و برخى گفتهاند : يعنى بايستيد تا از شما بازخواست شود ، چنانچه در آيهء ديگر است :
« وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ »
« 1 » ( نگاهشان داريد كه آنها مورد بازخواست هستند ) .
« فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ »
يعنى آنها را از هم جدا كرده و هنگام بازخواست ميانشان جدايى اندازيم ، و از مشركان جداگانه بازخواست كنيم كه چرا بتها را پرستش كرديد ؟ و از بتها هم جداگانه بپرسيم كه چرا مورد پرستش قرار گرفتيد و بچه سبب شما را عبادت كردند چنانچه اين قول از « حسن » نقل شده و برخى گفتهاند : يعنى ميان آنها و بتها را جدا كنيم و آن بتها از ايشان بيزارى جويند و در نتيجه وسائل و اسباب آنها منقطع گردد .
« وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ »
مجاهد گفته : يعنى خداوند آن بتها را بنطق آورده و گويند : ما نميدانستيم و نمىفهميديم كه شما ما را مىپرستيد . و ديگرى گفته : آن شريكانى را كه در عبادت براى خدا گرفته بودند شياطين بودهاند ، و برخى گفتهاند : فرشتگانى بودهاند كه جز خدا آنها را مىپرستيدهاند .
و روى اين تفسير دربارهء اينكه چگونه آنها منكر پرستش خود مىشوند ( و از خويشتن دفاع مىكنند ) دو قول گفتهاند :
1 - شياطين - يا فرشتگان - اين سخن را بخاطر اهانت و ردّ گفتار مشركان گويند يعنى ما براى شما در اين پرستش كه از ما ميكرديد عذرى نميآوريم ، و شما را معذور نميدانيم .
2 - جبائى گفته : منظورشان از اين انكار آن است كه پرستش شما بدستور و دعوت
هامش
( 1 ) - سورهء صافات آيهء 24 .