ما هم از يكديگر جدا شويم و بدنبال اين سخن آن سه نفر نيز از هم جدا شده هر يك بسويى رفت و پنجاه روز تمام بدينحال بسر بردند و بدرگاه خداى تعالى زارى و تضرع و توبه كردند تا اينكه خداوند توبهشان را پذيرفت و اين آيه در شأنشان نازل شد .
تفسير :
« لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ »
لام در اينجا لام قسم است ، و خداى تعالى قسم ياد فرموده كه توبهء آنان را بخشيد ، و اينكه نام پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - در اينجا ذكر شده براى افتتاح و زيبايى كلام است ، و ديگر بدانجهت است كه آن حضرت سبب توبهء آنان بود و گرنه از آن جناب عملى كه موجب توبه باشد سر نزده . و در روايتى كه از حضرت رضا عليه السلام نقل شده آن حضرت اين آيه را چنين قرائت فرمود : « لقد تاب اللَّه بالنبى على المهاجرين و الانصار » يعنى خداى تعالى بوسيلهء پيغمبر توبهء مهاجران و انصار را قبول كرد .
« الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ »
آنان كه در خروج بسوى تبوك از او پيروى كردند .
« فِي ساعَةِ الْعُسْرَةِ »
ساعت عسرت به معناى دشوارى كار است ، جابر گفته : يعنى سختى و دشوارى از نظر توشه و مركب ، و آب . و منظور از ساعت وقت است ، زيرا ساعت بهر زمانى اطلاق گردد . و عمر بن خطاب گفته : بگرمايى سخت و تشنگى دچار شديم ، و خداى سبحان در اثر دعاى پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - بارانى بر ما نازل كرد كه از آن سختى و گرما آسوده شديم .
« مِنْ بَعْدِ ما كادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ »
پس از آنكه نزديك بود دلهاى گروهى از ايشان برگردد و بدون دستور خدا خواستند باز گردند اما خداوند آنها را از اين عمل نگاه داشت و همراه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - رفتند .
« ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ »
و خدا پس از اين لغزش از آنها گذشت ، و منظور از « زيغ » كه به معناى لغزش و انحراف است همان ارادهء باز گشت آنها از جنگ است نه لغزش در ايمان .
« إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِيمٌ »
كه خداوند به آنها رئوف و مهربان است كه با رحمت خويش لغزش آنها را تدارك فرمود .