است و آنچه مسلم است آنكه اين دو عذاب هر دو پيش از آنى است كه بدوزخ روند . « ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظِيمٍ » آن گاه در روز قيامت به عذاب هميشگى دوزخ دچار گردند . « وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ » و از مردم مدينه يا از اعراب باديه نشين مردمان ديگرى هستند كه بگناهان خويش اعتراف كردند يعنى دانسته اقرار كردند . « خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً » يعنى كارهاى نيكى انجام ميدهند و كارهاى بد و زشتى هم ميكنند . « عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ » ( اميد است خدا توبهشان را بپذيرد ) مفسران گويند : هر كجا نسبت لفظ « عسى » ( كه به معناى اميد و شايد است ) به خدا داده شد ، انجام شدنى است ، منتهى به اين لفظ فرمود تا آنان ميان بيم و اميد باشند و چنان نباشد كه يكسره بعفو و گذشت خدا تكيه كنند و از توبه دست بازدارند . و برخى از تابعين « 1 » گفتهاند : براى اين امت آيهاى در قرآن اميدوار كنندهتر از اين آيه نيست . ضمناً اين آيه دليل بر بطلان گفتار كسانى است كه گويند اعمال بد كارهاى خوب را « حبط » كرده و از بين ميبرد و يا بالعكس ، زيرا خدا در اين آيه ميفرمايد : اعمال خوب و بد را بهم آميختند و بنا بر قول به « احباط » جمع آنها ممكن نيست و با آمدن يكى از آنها ديگرى از بين ميرود . « إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ » و اين جمله علت قبول توبهء گنهكاران است كه ميفرمايد : همانا خدا آمرزنده و مهربان است .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١١ — صفحة 199
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص١٩٩
ابو حمزه ثمالى گويد : اينان سه نفر از انصار بودند بنامهاى : ابو لبابة بن
هامش
( 1 ) - تابعين به كسانى گويند كه زمان رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - را درك نكرده و اصحاب آن حضرت را ديدار كردهاند .