شما هستند مردمان منافقى هستند كه به ظاهر ادعاى ايمان ميكنند و كفر باطنى خود را ميپوشانند ، و برخى گفتهاند : اينان قبائل جهينه و مزينه و اسلم و اشجع و غفار بودند كه در اطراف مدينه سكونت داشتند . « وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ » يعنى و از مردم مدينه نيز منافقانى هستند . « مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ » فراء گفته : يعنى بر نفاق سخت و دلير گشتهاند . و ابن زيد و ابان بن تغلب گفتهاند : يعنى بر آن پا بر جا و ثابت گشتهاند و مانند ديگران توبه نكردهاند ، و ابن اسحاق گفته : يعنى در نفاق خود اصرار ورزند و دست بردار نيستند . « لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ » كه تو اى محمد آنها را نمىشناسى ولى ما مىشناسيمشان . « سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ » ما آنان را دو بار عذاب ميكنيم ، و در اينكه مقصود از اين دو بار عذاب چيست چند قول است : 1 - ابن عباس و سدى و كلبى گفتهاند : يعنى در دنيا آنان را عذاب خواهيم كرد برسواشدنشان چنانچه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - در روز جمعهاى در خطبه نام چند تن از آنها را برد و فرمود : بيرون شويد كه شما منافق هستيد ، و در قبر نيز به عذاب قبر عذابشان ميكنيم . 2 - و مجاهد گفته : يعنى يك بار در دنيا عذابشان ميكنيم بوسيلهء اسارت و كشته شدن و بار ديگر در قبر . 3 - حصيف روايت كرده كه آنان دو بار بگرسنگى معذب شدند . 4 - حسن گفته : يعنى يك بار بوسيلهء گرفتن زكات و ديگرى در قبر . 5 - ابن اسحاق گفته : يكى خشمى بود كه آنها نسبت به مسلمانان داشتند ( كه آنها را معذّب داشت ) و ديگرى عذاب قبر . 6 - برخى گفتهاند : يكى عذابى است كه در وقت جان دادن دچار ميشوند كه فرشتگان به صورت و پشت سرشان مىزنند ، و ديگرى در قبر . 7 - و قول ديگرى از ابن عباس نقل شده كه عذاب نخست اقامهء حدود اسلامى است بر آنان ، و عذاب دوم عذاب قبر است ، و همهء اين وجوهى كه گفتهاند محتمل
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۱ — صفحه 198
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۱۹۸