« اگر كسى بپرسد : « چرا مأمور شدهاند كه در ابتداى هر قرائت ، سورهء حمد را بخوانند نه سورههاى ديگر را ؟ » ، پاسخ اين است كه در قرآن آن مقدار كه در سورهء حمد از جميع خيرات و دانشها جمع است در هيچ يك از سورهها نيست ، و چنان است اين كلام خداوند :
الْحَمْدُ لِلَّهِ
اداء آنچه راست كه حق تعالى از سپاس و شكر بر بندگان واجب ساخته است و شكر و سپاس از آنچه خداوند ، عبد و بنده خود را بدان توفيق داده از تمامى خوبيها و خيرات ؛ و
رَبِّ الْعالَمِينَ
تمجيد و تحميد اوست و اقرار به اينكه او آفريننده و مالك و ربّ همهء مخلوقات است نه غير او ؛ و
الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
جلب رضايت خداوند است و ذكر الطاف و نعمتهاى او بر تمام مخلوقات و بندگانش ؛
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
اقرار بر برانگيخته شدن و بازگشت و حساب و مكافات اعمال است و ثابت دانستن مالكيت عالم آخرت تنها براى او تعالى چنان كه پادشاهى اين جهان هستى از آن اوست ؛
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
رغبت و تقرّب جستن به خداوند عزّ و جل و اظهار اخلاص و عبوديت است به او و نه به ديگرى ؛
وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
طلب افزونى توفيق و بندگى و درخواست دوام آنچه خداى تعالى مرحمت فرموده است و يارى اوست ؛
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ
طلب ارشاد و راهنمايى به راه حق و صواب و آيين حق و درست ، و چنگ زدن به ريسمان او و درخواست افزونى شناخت و عرفان و زيادتى معرفت به پروردگار خود و به بزرگيش و به عظمت و كبريايى اوست ؛
صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
تأكيد است در سؤال و خواهش و رغبت ، و ذكر و ياد كردن است نعمتها و تفضّلاتى را كه او تعالى بر بندگانش عطا فرموده است و درخواست همانند آنهاست براى خود ؛
غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ
پناه جستن است به خدا از اينكه مبادا از نافرمانان و كوچك شمرندگان دستورهاى او و معاندان و آن كسان كه كفر ورزيدند باشد ؛
وَ لَا الضَّالِّينَ
دست به دامن شدن است از اينكه مبادا از گمراهان شود كه از راه او بدون شناخت و معرفت خارج شدند و گمان مىبردند كه كارى نيكو انجام دادهاند . پس در اين