وَ ضُرِبَتْ و زده شد يعنى لازم گشت عَلَيْهِمُ بر ايشان به جزاى كفران نعمت و عدم رضا به قسمت الذِّلَّةُ خوارى و فرومايگى به جزيه دادن وَ الْمَسْكَنَةُ و ديگر بر ايشان وضع كرده شد درويشى و بيچارگى كه هر چند توانگر باشند در روزى خود محتاجى و بىنوائى بخلق نمايند وَ باؤُ و بازگشتند بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ به خشمى از خدا يعنى سزاوار خشم خداى شدند ذلِكَ اين خوارى و بيچارگى و خشم خداى مر ايشان را بِأَنَّهُمْ به آن بود كه ايشان كانُوا يَكْفُرُونَ بودند كه كافر مىشدند بِآياتِ اللَّهِ به آيتهاى توريت وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ و مىكشتند پيغمبران را چون زكريا ع و يحيى ع و شعيب ع بِغَيْرِ الْحَقِّ به ناحق و ناواجب يعنى بزعم ايشان نيز چيزى كه موجب قتل باشد از انبياء صادر نشده بود ذلِكَ آن كفر و قتل ايشان بِما عَصَوْا بر آن بود كه عاصى شدند در فرمان خداى تعالى وَ كانُوا يَعْتَدُونَ و بودند كه از حد و رمى گذشتند و تجاوز از حد فرمان او مىكردند به كثرت عصيان يعنى هر چند معصيت بيشتر كنند زنگ بر آئينه دل بيشتر مىنشيند مثنوى
إِنَّ الَّذِينَ به درستى كه آنان كه از روى نفاق آمَنُوا گرويدند يعنى همين به زبان اقرار كردند وَ الَّذِينَ هادُوا و آنان كه به يهوديت درآمدند وَ النَّصارى و ترسايان وَ الصَّابِئِينَ و آنها كه از دينى بدينى گرايندگانند يعنى از هر دينى چيزى كه خوش مىآمد اخذ مىكردند يا ملائكه مىپرستيدند و زبور مىخواندند و روى به كعبه آورده نماز مىگذاردند - و گفتهاند صابيان زنادقهاند يا ستارهپرستان مَنْ آمَنَ هر كه ايمان آرد باخلاص تمام ازين طوائف بِاللَّهِ به خدا و صفات سلبى و ثبوتى او وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ و بروز قيامت و متعلقات آن وَ عَمِلَ صالِحاً و بكند عملى شايسته فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ پس مر ايشان راست مزد كار ايشان عِنْدَ رَبِّهِمْ نزد پروردگار ايشان وَ لا خَوْفٌ و ترسى نهباشد عَلَيْهِمْ بر ايشان در روز حشر وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ و نهباشد كه اندوهگين شوند در وقت مجازات وَ إِذْ أَخَذْنا * و ياد كنيد آن را كه فرا گرفتيم از شما مِيثاقَكُمْ پيمان شما را بمتابعت موسى و عمل به احكام توريت وَ رَفَعْنا و برداشتيم فَوْقَكُمُ الطُّورَ بر زبر سر شما كوه را تا پيمان بستيد - بنى اسرائيل بعد از نزول توريت آغاز تمرّد نهادند و گفتند احكام اين كلام بهغايت دشوارست ما گردن نمىنهيم حق تعالى كوهى را از كوههاى فلسطين كه آن را طور گفتندى و در تفسير قرطبى آمده كه آن كوه منسوب بود بطور بن اسماعيل حق تعالى فرمان داد ص تا بر زبر سر ايشان بايستاد و در پيش روى ايشان آتشى افروخت و در عقب درياى زخار پديد آمد و چون گريزگاهى نديدند به روى درافتاده متحير شدند و حق تعالى گفت خُذُوا ما آتَيْناكُمْ فرا گيريد از آنچه عطا داديم شما را از احكام شرعى بِقُوَّةٍ بجد تمام و جهدى قوى وَ اذْكُرُوا ياد گيريد و يا پيوسته ياد كنيد ما فِيهِ آنچه درو است از ثواب و عقاب لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ باشد كه شما بپرهيزيد از ناشايستها