سكهء سيم اردوان پنجم
فصل سى و چهارم انحطاط و سقوط پارت
تراژان يكمرد نامجو و جاهطلبى بود ، ما دامى كه بشر مخربين و تباهكنندگانش را بيش از بانيان خير و ولينعمتهاى خود تمجيد و تحسين مىكند بزرگترين عيب نامجويان و مردان بزرك همانا شهوت آنان براى تحصيل افتخار نظامى خواهد بود . گيبن ، كتاب « انحطاط و سقوط »
اوج امپراطورى روم
گيبن مورخ شهير در آغاز كتاب ذيقيمت خود مينويسد كه روم در دورهء نروا « 1 » ، تراژان « 2 » ، هادريان « 3 » و دو نفر آنتونينس « 4 » نام زياده از هشتاد سال مسعود و خوشبخت بوده است ولى پس از مرك ماركو آنتونيوس « 5 » رو به تنزل و انحطاط نهاد ، بنابراين در بيان تاريخ اين عصر بايد اين نكته را در نظر داشت كه دولت پارت مقابل با يك رومى است كه در اوج قدرت و لياقت بوده در صورتى كه خود پارت به طرف انحطاط و زوال ميرفته است .
تراژان و ارمنستان 114 - 115 ميلادى
جاى بسى تعجب است كه هميشه ارمنستان سبب توليد نزاع و جنك بين پارت و روم بوده است . بعد از فوت تيرداد در حدود 100 ميلادى پاكروس پادشاه اشكانى يكى از پسرهاى خود را بنام اكسيدار « 6 » بدون مراجعهء به قيصر يا اجازهء او بسلطنت ارمنستان منصوب نمود
هامش
( 1 ) -Nerua .( 2 ) -Trajan .( 3 ) -Hadrian .( 4 ) -Antonines .( 5 ) -Marcus Antoninus .( 6 ) -Exedares .