تفسير حسينى معنى كرده است : آن دين كه پيغمبران بر آن بودند .
عبده گفته است : يعنى آن راه مستقيم كه نيكان و پيغمبران بر آن مىرفتند ، راهى است كه خدا راهنمائى كرده است .
« أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ » 90 بيشتر مفسّرين از كلمه ى كتاب چنين استفاده كردهاند كه اين نامبردگان كتاب آسمانى داشتهاند . و طبرى گفته است يعنى صحف ابراهيم و موسى و زبور داود و انجيل عيسى . امام فخر گفته است :
اشاره است به اين كه خداوند به آنها علم زياد داده است ، و ممكن است مقصود اين باشد كه آغاز وحى و فرستادن كتب آسمانى از اين عدّه اشخاص بوده است ، و ممكن است مقصود از جمله ى « آتَيْناهُمُ الْكِتابَ » اين باشد كه خداوند فهم كامل به آنها داده است تا آنچه در آن كتابها است خوب بفهمند ، چون از ابراهيم كه در آيت جلو اسم برده شده است تا آخر نامبردگان كه لوط است هجده نفر هستند ، و معلوم است كه هر يك از اينها كتاب آسمانى مخصوص نداشته است .
« وَالْحُكْمَ » 90 طبرى : يعنى فهم كتاب آسمانى و شناختن احكام آن .
فخر : يعنى حكومت و اقتدار به آنها عنايت كرديم .
مجمع : يعنى حكومت و قضاوت ميان مردم ، و بعضى گفتهاند : يعنى به آنها حكمت داديم .
ابو السعود : يعنى حكمت با توانائى حل و فصل قضايا بر وجه حقّ و صواب .
« فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً » 90 طبرى : يعنى اگر به قرآن كافر شوند . ولى ديگران گفتهاند : يعنى اگر به اين سه كه كتاب و حكم و نبوّت است كافر شدند .
ابو الفتوح : مقصود از « هؤلاء » مردم مكّه هستند ، يعنى اگر اهل مكّه و قريش كافر شوند بپيغمبرى و قرآن ، و مقصود از قوم بگفته ى حسن بصرى و جبّائى و زجّاج پيغمبران گذشته است كه آنها نبوت اين حضرت و قرآنش را پذيرفته بودند ، و بعضى گفتهاند : مقصود مردم مدينهاند . و بعضى گفتهاند : جمله ى مؤمنين هستند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 494
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٩٤