وحدت به خاطر اتحاد يا اشتراك در صفت يا حالتى يا مجموعهاى از صفات و حالات مىباشد . اين رابطه گاه به مشابهت حسى تكيه دارد و گاه به مشابهت در حكم يا مقتضاى ذهنى كه دو طرف را به هم مرتبط مىسازد ، بىآنكه ضرورتا دو طرف در شكل مادى يا در بسيارى از صفات محسوس مشترك باشند . « 1 » ابو هلال عسكرى مىگويد : « تشبيه چيزى به چيزى درست است ، حتى اگر از يك جهت به هم شبيه باشند . مثل « وجهك مثل الشمس و مثل البدر » . هرچند كه در روشنى و بلندمرتبهاى مثل آن نباشد ، تشبيه آن به واسطهء معنايى است كه آن دو را وحدت بخشيده است يعنى زيبايى . بنابراين ، آيهء وَ لَهُ الْجَوارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلامِ « 2 » . تشبيه مركبها به كوهها به خاطر عظمت آن است از جهت صلابت و استوارى آن ، اگر دو چيز در تمام جهات به هم شبيه باشند ، يكى مىباشند . « 3 »
تأثير روانى تشبيه قرآنى
تشبيه قرآنى خالى از تأثير روانى بر مخاطب نيست ، شايد اين مسأله ناشى از اين باشد كه خداوند از پنهانىهاى روان بشرى آگاه است . اين در مقايسهء تشبيههاى قرآن با غير قرآن روشن و هويدا است . مثل آيهء وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ « 4 » و مقايسهء آن با شعر ابن رومى :