إثبات بخشش و نفى بخل از خداوند بليغتر باشد . « 1 » مىفرمايد : تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ « 2 » كه كنايه از عبد العزى است كه سرنوشتش آتش است . زمخشرى مىگويد : اگر پرسيده شود چرا به كنيه آورده است و حال آنكه كنيه براى احترام و گرامى داشتن است ؟ پاسخ آن به سه وجه است : 1 . به كنيه مشهورتر باشد تا اسم ، و مراد مشهور كردن او به بدى باشد و اين صفت و نشانهء او باقى بماند و لذا مشهورتر را ذكر كرده است . 2 . اسم او عبد العزّى بوده است و به كنيهاش عدول كرده است . 3 . چون اهل دوزخ بود و در نهايت به آتش شعلهور سقوط مىكرد ، كنيهاش با احوالش سازگارى دارد و بهتر است كه همان ذكر شود . » « 3 » گاه كنايه خلاصهاى است از فعلهاى متعدد كه به لفظ « فعل » ذكر مىشود ، مثل آيهء فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ « 4 » . عبارت فإن لم تفعلوا كنايه است و كوتاهتر از طول آنچه كه از آن كنايه شده است كه چنين بوده است : « فإن لم تأتوا بسورة من مثله و لن تأتوا بسورة من مثله » . « 5 »
تعريض و تلويح
دلالت بر چيزى از راه مفهوم را گويند نه به وضع حقيقى و نه مجازى ، مثل سوق دادن كلام به بيانى كه بر غرض دلالت نمايد . به اين تلويح گويند . « 6 » بافت نقش مهمى در بيان معناى مراد از تعريض دارد ، چون معناى اشاره شده به آن تنها به دلالت بافت مشخص مىشود و همان چيزى است كه به غير از آن معنا به دلالت بافت به آن اشاره شده است . « 7 » مثل آيهء قالُوا أَ أَنْتَ فَعَلْتَ هذا بِآلِهَتِنا يا إِبْراهِيمُ . قالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ