آيهء
وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ
« 1 » ؛ يعنى آنها را به رحمت خود قدرت بخشيد ؛ و يا
فَنَفَخْنا فِيهِ مِنْ رُوحِنا
« 2 » ، يعنى رحمت ما . و گاهى به معناى وحى :
يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ
« 3 » ؛ و
يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ
« 4 » ، يعنى وحى . وحى از آن جهت روح ناميده شده است كه حياتى است بعد از جهل . در ديگر آيات قرآن ، جبرئيل امين هم خازن وحى الهى و هم مبلّغ روح اوست :
مثال :
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ
« 5 » و
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ
« 6 » و
وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ *
« 7 » و
فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا
« 8 » .
بدون شك ، حكيم حسن بن حمزهء شيرازى از بهترين كسانى است كه در اين موضوع سخن گفته و به تفصيل به آن پرداخته است ؛ و كتاب او - كه به ويرايش و نشر آن پرداختيم - يعنى رسالتان فى الحكمة المتعالية و الفكر الروحى ، شاهد راستين و حجت گوياى او بر اين ادّعاست . او به بيان روح در مشهورترين معانى آن و دقيقترين مقاصدش پرداخته و مىگويد :
« مراد از آن ، فرشتگان و كرّوبيان و عاشقان طاعت خداوند است و آنها گروهىاند كه نزد آنها علم و شهودى جز جلال خداوند نيست و نمىدانند كه خداوند موجودى غير از آنها آفريده است ؛ چون تنها به او مشغولند و به غير او توجّهى ندارند . آنها در شهود جلال او شيدا و سرگردانند . و بعيد نيست كه آنها مراد آيهء
تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ
« 9 » باشند . و مراد از روح نيز ملائكهء مسخّرى هستند كه ستون آسمانها و زمينند :
لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ
« 10 » . »
هامش
( 1 ) - مجادله ( 58 ) آيهء 22 : و آنها را با روحى از جانب خود تأييد كرده است .
( 2 ) - تحريم ( 66 ) آيهء 12 : و در او از روح خود دميديم .
( 3 ) - مؤمن ( 40 ) آيهء 15 : به هر كس از بندگانش كه خواهد آن روح [ فرشته ] را ، به فرمان خويش مىفرستد .
( 4 ) - نحل ( 16 ) آيهء 2 : فرشتگان را با « روح » ، بر فرمان خود ، نازل مىكند .
( 5 ) - همان ، آيهء 102 : بگو : « آن را روح القدس فرود آورده . »
( 6 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 193 : « روح الامين » آن را بر دلت نازل كرد .
( 7 ) - بقره ( 2 ) آيات 87 ، 253 : و او را به وسيلهء روح القدس تأييد كرديم .
( 8 ) - مريم ( 19 ) آيهء 17 : پس روح خود را به سوى او فرستاديم .
( 9 ) - معارج ( 70 ) آيهء 4 : فرشتگان و روح ، به سوى « او » بالا مىروند .
( 10 ) - تحريم ( 66 ) آيهء 6 : از آنچه خدا به آنان دستور داده سرپيچى نمىكنند ، و آنچه را كه مأمورند انجام مىدهند .