زكيّه شكوفا گشته و از چشمه سار حكمت ربّانيّه جوشيده است « 1 » . . .
( 1 ) 4 - مولى انصارى گويد : بدان كه اين خطبهء درخشان ، و اين گوهر تابان ، خطبهاى در نهايت فصاحت و آخرين درجه بلاغت است ، و اين به خاطر خوشايند بودن الفاظ رسا ، و شگفتى مضامين و مفاهيم شفابخش و گستردگى معانى كامل آن مىباشد كه مزيد بر طراوت ، جلالت ، شكوه ، فرازمندى و آرايشى است كه در آن به چشم مىخورد ، به طورى كه اگر بر كوههاى برافراشته ايراد مىشد آنها را خاشع و درهم فرو ريخته مىديدى . هر چند ، در آن دلهاى سختى كه به سان سنگ و يا سختتر از آن بود ، تأثيرى نكرد و آن گفتارى است كه از كلام آفريدگار فروتر و از كلام آفريدگان فراتر است كه اگر بخواهيم مثالى بياوريم در هر درختى چونان آتشى است پربركت كه درختان مرخ و عفار « 2 » به اعتبار او والايى يافتهاند .
نسبت اين خطبه به ديگر كلمات فصيح ، به سان ستارگان نورانى آسمان در مقابل سنگهاى سياه روى زمين است ؛ پرتوى از نور نبوّت و شكوفهاى از گلستان رسالت بر آن است و بايد كه چنين باشد و شايستگى اين ويژگيها را دارد زيرا اسباب و وسايل خانه همواره به صاحب خانه شبيه است و اثر را با مؤثّرش سنخيّت مىباشد [ از كوزه همان برون تراود كه در اوست ] ، اين كلمات از پارهء تن پيامبر ، همسر امير المؤمنين و چكيدهء نبوّت و عصارهء فتوّت و جوانمردى ، صدّيقهء كبرى و انسيّه حوراء ، چشمه و منبع نور ، مادر امامان برگزيده و سروران بزرگوار ، بانوى زنان ، فاطمهء زهرا عليها السّلام صادر شده است . « 3 »
( 2 ) 5 - علّامه سيّد شرف الدّين گويد : حضرت زهرا داراى حجّتها و براهين رسا و كاملى است كه دو خطبهء آن حضرت ثابت كنندهء همين حقيقت مىباشد ، همان گونه كه قرآن را به دو فرزند خود مىآموختند ، ايشان را به فراگيرى و حفظ اين خطبهها تشويق و ترغيب مىنمودند . « 4 »
هامش
( 1 ) الدّرة البيضاء ، ص 1 .
( 2 ) نام دو درخت در منطقهء حجاز .
( 3 ) اللمعة البيضاء ، ص 2 .
( 4 ) المراجعات ، مراجعهء 103 .