در انحرافى كه نتيجهاش تمحيص و خودسازى است اثرى بسيار دارند .
( 1 )
امر پنجم : قيام صاحب زنج
از جملهء آن روايات حديثى است كه شيخ صدوق در كمال الدين از ابن عبّاس نقل كرده است ، كه از جمله مطالبى كه خداوند در شب معراج به عنوان نشانههاى ظهور به حضرت رسول فرمود ، اين مطلب بود :
« و خراب شدن بصره بدست مردى از فرزندان تو كه زنجىها از او پيروى مىكنند . » « 24 »
و در ارشاد گويد « 25 » : آثار و رواياتى از تعداد زيادى از علائم زمان قيام حضرت مهدى - عليه السلام - خبر داده است . از آن جمله است - تا آنكه گويد : - و خروج بندهها از اطاعت آقايان خود و كشتن آنها سروران خود را .
( 2 ) تمام اينها بدست صاحب زنج اتّفاق افتاده است ( چنان كه در كتاب تاريخ غيبت صغرى آنها را ذكر كرديم و به بررسى نتايج فساد بار و تباهىآور آن قيام و زحماتى كه براى حكومت بنى عبّاس ايجاد كرده بودند پرداخته و گفتيم كه چگونه بصره و بسيارى از شهرها را قتل و كشتار و آوارگى و ويرانى فرا گرفت ) . « 26 »
( 3 ) اسم اين شخص على بن محمّد بود و مىگفت كه از سادات علوى است در صورتى كه علوى نبود ؛ زيرا از خاندان عبد قيس و مادرش از قبيلهء بنى اسد بن خزيمه بود « 27 » . ولى روايت صدوق علوى بودن او را اثبات مىكند ، در صورتى كه مىبينيم كه حضرت عسكرى - عليه السلام - به روايت ابن شهر آشوب « 28 » اين مطلب را رد مىكند ، و مىگويد كه « صاحب زنج از ما نيست » . ( اين بحث را در كتاب تاريخ غيبت صغرى آوردهايم . « 29 » )
هامش
( 24 ) كمال الدين / 251 .
( 25 ) ارشاد / 337 .
( 26 ) ارشاد / 71 به بعد .
( 27 ) كامل 5 / 436 .
( 28 ) مناقب 3 / 529 .
( 29 ) تاريخ الغيبة الصغرى / 184 به بعد