- 5 - [ گروهبندى روايات دلالتكننده بر دو غيبت ]
( 1 ) اينها ، آن رواياتى است كه بر اهميّت غيبت كبرى در درازمدت دلالت مىكند و امّا اخبارى كه مستقيما بر غيبت آن حضرت دلالت مىكند ، بسيار است :
( 2 ) امّا غيبت صغرى ؛ پس دلالت مىكند بر آن تمامى اخبار نوّاب اربعه و وكلاى آن حضرت و روايات مخالفين و منحرفين و توقيعات صادر شده از ناحيهء مقدّسه حضرت مهدى - عليه السلام - و احاديث تمام كسانى كه آن حضرت را از هنگام تولّد تا پايان اين عصر ( غيبت صغرى ) ملاقات كردهاند ، و غير اينها از اخبارى كه به تفصيل در كتاب اوّل ذكر شد .
( 3 ) و امّا غيبت كبرى ؛ پس دلالت مىكند بر آن ، اخبار ديدار آن حضرت و اخبار تمحيص و امتحان و اخبار مربوط به انتظار و فضيلت منتظران ، و اخبار مربوط به نشانههاى ظهور ، و آنچه دلالت كند بر فساد زمان و انحراف اهل آن و غير اينها ، كه به زودى ذكر خواهد شد . اين روايات همگى - طبق آنچه به زودى دانسته خواهد شد - با عصر غيبت كبرى ، همچون اعضاى يك بدن با آن ، پيوستگى و ارتباط دارند .
- 6 - [ رد برداشت غير اماميه از دو غيبت ]
( 4 ) با مجموع اين ادلّه ( روايات ) مىتوانيم برداشت نخست را كه در فراز دوم اين بحث آورديم ، رد نمائيم ، زيرا روشن است كه آن برداشت با هيچ يك از اين ادلّه سازگار نيست .
امّا منافات آن با اخبار غيبت صغرى روشن است ، زيرا برداشت و طرح نخستين ، وجود سفرا و نمايندگان ( وكلا ) و مخالفين و توقيعاتى را كه در خلال دوران غيبت صغرى صادر شده است ، در بر ندارد ؛ و بلكه در اين برداشت كوچكتر بودن غيبت اوّلى از دوّمين - از حيث مدّت يا ميزان غيبت - مطرح