آدمست ) يعنى مثل آدم است در اينكه او را بى پدر خلق كرديم چنان كه آدم را بى پدر آفريديم پس خلقت عيسى عجيبتر از خلقت آدم نيست پس چگونه آفرينش و بندگى و بشريت او را انكار كردند و آفرينش و بشر بودن آدم را اقرار نمودند .
خَلَقَهُ
: ( يعنى ايجاد كردم آدم را ) .
مِنْ تُرابٍ
: ( از خاك ) يعنى آدم را از خاك و عيسى را از باد آفريد و كسى را قبل از او از باد نيافريد چنان كه قبل از آدم كسى را از خاك نيافريد .
ثُمَّ قالَ لَهُ
: ( سپس گفت بآدم و يا بعيسى ) .
كُنْ
: ( باش زنده و انسان كامل ) .
فَيَكُونُ
: ( يعنى بى فاصله همانطورى كه خدا اراده كرد شد ) و تفسير اين كلمه بتفصيل در سورهء بقره گذشت . در اين آيه دليل است كه استدلال و تفكر استدلالى صحيح است زيرا خداوند در رد بر نصارى و همچنين براى جواز خلق عيسى از غير راه پدر ، بآفرينش آدم بدون پدر و مادر دليل آورده و استدلال كرده .
الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ
: ( يعنى اين همانا حق و از طرف خداست ) و نسبت به خود داده براى تأكيد و براى بيان دليل و علت . يعنى اين حق است بدليل اينكه از جانب حق است .
فَلا تَكُنْ
( پس نباش ) اى شنونده .
مِنَ الْمُمْتَرِينَ
: ( از دو دلان ) تفسير اين كلام در سوره بقره گذشت .
فَمَنْ حَاجَّكَ
( آن كس كه با تو مخاصمه و مجادله كرد ) اى محمد « ص » .
فِيهِ
: ( در قضيهء عيسى ) :
مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ
( پس از علم و برهان واضح كه بر تو آمد ) بر اينكه عيسى بنده و رسول است ( از قتاده ) و گفتهاند معنى اينست اگر با تو در مطلب حق مخاصمه نمودند « و ضمير فيه بر ميگردد به الحق من ربك » .
فَقُلْ
: ( پس بگو ) اى محمد
تَعالَوْا
( بيائيد ) بسوى دليل ديگرى كه مخاصمه را به خوبى قطع و فصل مىكند و حق را روشن مينمايد و راستگو را از دروغگو نشان ميدهد .