توصيف نسخههاى جلد چهارم
( 510 ) 1 . شماره نسخه :
B 560 ( 477 aa )
نام كتاب : معيار جمالى و مفتاح ابو سحاقى
نام ديگر : فرهنگ شمسى فخرى ، لغت فرس و لغت فرس قديم .
پديد آورنده : شمس الدين محمد فخر الدين فخرى اصفهانى معروف به « شمس فخرى »
وى از شاعران معروف زمان خود و ملقب به « افصح المتكلمين » بوده است . شمس فخرى در سال 674 قمرى ( 76 - 1275 ميلادى ) به دنيا آمد و در سال 749 قمرى ( 49 - 1348 ميلادى ) در مشهد دار فانى را وداع گفت .
فرهنگ « معيار جمالى و مفتاح ابو اسحاقى » در سال 745 قمرى ( 1344 ميلادى ) به نگارش در آمده است . بنا به روايتى ديگر تاريخ نگارش اين كتاب سال 733 قمرى ( 1332 ميلادى ) مىباشد ، از سوى ديگر به روايت سعيد نفيسى سال نگارش اين اثر 744 قمرى ( 1343 ميلادى ) مىباشد . اين اثر در شهر شيراز و در دربار « جمال ابو اسحاق » به نگارش درآمده است و نام حاكم جمال ابو اسحاق در عنوان كتاب نيز ذكر گرديده است .
اين فرهنگ شامل لغات كهن و باستانى ( آ ركائيك ) زبان پارسى مىباشد . اين اثر بخشى از مجموعه چهاربخشى با همين عنوان مىباشد .
اين مجموعه شامل : 1 - قواعد بديعى و عروضى ، 2 - مقالهاى در باب وزن ، 3 - فصاحت و بلاغت ، 4 - فرهنگ مىباشد ، كه نام اين مجموعه از روى بخش چهارم آن گرفته شده است .
اين فرهنگ شامل 21 باب به ترتيب حروف الفبا مىباشد . اغلب در تشريح و توصيف واژگان شاهد مثالهايى از اشعار خود نويسنده و ديگر شاعران چون فردوسى ، عنصرى و منوچهرى آورده شده است . فرهنگ « شمسى فخرى » از جمله اولين لغتنامههاى زبان فارسى مىباشد . اين فرهنگ مدت زمان زيادى بعد از فرهنگنامه معروف « لغت فرس » به عنوان دومين فرهنگ كهن فارسى شناخته مىشد ، اما بعدها سه نسخه فرهنگ نامه قديمى تر با عناوين « سياح الفرس » ، « فرهنگ نامه » ، « دستور الافاضل » بهاين فهرست اضافه گرديد . اين فرهنگ به عنوان مرجعى براى ديگر لغتنامههاى فارسى چون « تحفه الاحباب » ، « مجمع الفرس » ، « فرهنگ جهانگيرى » و . . . بوده است . فرهنگ « معيار جمالى » همچنين بخشى از فرهنگ تركى - فارسى « لغت نعمت الله » مىباشد .
آغاز نسخه : « بدان اصلحك الله كه هر چند تفاوت در السنه و اختلاف در لغات بيش از آنست » .
افتادگى نسخه : اين نسخه كامل مىباشد . نسخه ديگرى از فرهنگ « معيار جمالى » در كتابخانه حرم امام رضا در مشهد از سال 1166 قمرى مطابق با 53 - 1752 ميلادى موجود مىباشد .
نوع خط : نسخهء و گاهى نيز نستعليق .
تاريخ كتابت : 12 محرم 1275 قمرى ( 22 آگوست 1858 ميلادى ) .
مكان كتابت : مشهد .
نام كاتب : ذكر نشده .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط ن . و . خانيكف در سال 1858 ميلادى از شهر مشهد به انستيتو شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه : 22 * 2 . 17 سانتيمتر ( صفحات 12 و 13 به ابعاد 22 * 5 . 14 مىباشد ) ؛ اندازه متن 5 . 14 * 8 سانتيمتر .
؛ تعداد برگ : 72 ؛ تعداد سطر : 15
نوع كاغذ : كاغذ اروپايى ، سفيد ، ضخيم ، براق با مهر برجسته كارخانه سازنده .
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه و عناوين آن با جوهر قرمز ( شنگرف ) نوشته شده است .