و بدان كه وجوه حكمت مرگ سخت بسيار است و درين قدر كه گفته شد كفايت است « 1 »
فصل نهم در حقيقت زيارت و كيفيّت آن و تجلّى ارواح
اگر سايلى گويد كه مرا بيان كن كه زيارت گورستان را فايده چيست در جواب گوئيم بدانك تعلق روح با بدن تعلّق عشق است و در حقيقت عشق سخن باريك است و جز مقرّبان حضرت را از آن خبر نيست لكن وجود عشق سخت ظاهر است زيرا كه جملهء حيوانات بطبع از مرگ گريزاناند پس چون روح از تن جدا شوذ بعد از جدائيى آن روح را با آن خاك تعلق باشد و چون شخص ديگر به زيارت آن خاك
هامش
( 1 ) -ترك تعلقات بيزدان رسيدن است * آرى بناى دوختن اول بريدن استهر كه در كنج عدم رفت نيامد بيرون * بيقين در پس آن پرده تماشائى هستاز نور حضور دور بودن تا كى * چون سايه ز نور دور بودن تا كىعالم همه اوست چشم بگشا و ببين * چون شبپره روز كور بودن تا كىنسيما جانب بستان گذر كن * بگو آن نازنين شمشاد ما رابه تشريف قدوم خود زمانى * مشرف كن خرابآباد ما راشيخ الرئيس حسين بن سينا دانشمند بزرك و حكيم بزرگوار را رسالهايست در باب فوايد دعا و زيارت مشاهد شريفه اوليا كه در جواب سؤال عارف معروف شيخ ابو سعيد ابو الخير نگاشته و در حاشيه شرح هدايه صدر المتالهين بچاپ رسيده است همه گويند سخن گفته سعدى دگرست مقصود نگارنده مقايسه نيست تا كسى گويد مع الفارق است فخر الدين رازى بيان فايده زيارت اهل قبور و مردم گور مىكند و شيخ خصوص مردان خدا را ميگويد چه نسبت خاك را با عالم پاك خلاصه گفتار شيخ اينست كه فيض خداوندى عمومى و همگانى است ولى تا لياقت و قابليت و تناسب و سنخيت نبود استفاده و استفاضه صورت نگيرد از اينرو فياض مطلق آغاز افاضه بعالم عقول فرموده و سپس بعالم نفوس افاده فرموده و بوسايط و وسايلى بعالم طبيعت رسيدهء نفوس قادسه بلكه عقول كامله أنبيا و اوليا چنانچه در دورهء حيات و زندگانى منبع و منشأ حيات و سرچشمه آب زندگانى بودند قبور مقدسه آنان پس از مرك نيز روحبخش و مركز فيض است و بگفته من شايد براى برخى از نفوس ضعيفه مفيدتر باشند تا دوران حيات چه تناسب بعضى از افراد با خاك قبر بيشتر است چه ارواح اينان از تربت و طينت آنان است