مَعَهُ السَّعْيَ قالَ يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ
. « 1 » و همه علما متفقاند كه اين بشرى اسحق را بوده است نه بينى كه همى گويد عزّ و جلّ :
فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ وَ مِنْ وَراءِ إِسْحاقَ يَعْقُوبَ
. « 2 » پس اين آيت دليل كند كه قربان اسحق بوده است و اين نيك دليلى است .
و امّا آن كسها كه گفتند قربان اسمعيل عليه السّلم بوده است گويند ايزد سبحانه و تعالى قصّهء قربان همه بگفته است بتمامى از آنجا كه همى گويد :
فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قالَ يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ ما ذا تَرى ؟ قالَ يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ . فَلَمَّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ . وَ نادَيْناهُ أَنْ يا إِبْراهِيمُ . قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ . إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ . وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ . وَ تَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ . سَلامٌ عَلى إِبْراهِيمَ . كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
« 3 » . اين قصّه تمام بگفت آن گه گفت :
وَ بَشَّرْناهُ بِإِسْحاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ
. « 4 » و [ تا ] از قصّهء قربان بنه پرداخت بتمامى « 5 » حديث اسحق نكرد .
و نيز حجّت آرند بدين خبر كه پيغامبر گفت صلّى اللَّه : انا ابن الذّبيحين .
گفت من پسر دو قربانام ، يعنى دو پدر مرا از بهر خداى عزّ و جلّ قربان خواستند كردن . يكى اسمعيل عليه السّلم را خواست كه پدر همه عرب بود ، و يكى عبد اللَّه پدر خويش را خواست .
و اين قصّهء عبد اللَّه چنان بود كه در روزگار « 6 » عبد المطّلب چاه زمزم خراب شده بود و هيچ آب بر نمىآمد . و عبد المطّلب را ده پسر بود
هامش
( 1 ) الصافات 102
( 2 ) هود 71
( 3 ) الصافات 110 - 102
( 4 ) الصافات 112
( 5 ) تا از قصه ذبيح نپرداخت بتمامى . ( صو )
( 6 ) كه بوقت . ( صو )