162 . + كتاب الغريبين ، غريب القرآن والسنة / أبو عبيد أحمد بن محمد بن محمد بن أبي
عبيد العبدي الهروي الفشانى ( البشانى ) صاحب الأزهري ( م رجب 401 )
سعد السعود 23 ، 275 - 278
درباره مؤلف نك : سزگين 8 / 224 - 226 ; نيز نك : sbath ( ص 37 ش 670 ) ; نام وى
در سعد ، با تحريف اندكى أحمد بن محمد بن أبي عبيد الأزهري آمده است . لقب صاحب
الأزهري متعلق به أستاذ هروى ، أبو منصور الأزهري ( م 370 ) است . در سعد عنوان
تأليف ( درباره آن نك : سزگين 8 / 225 - 226 ) بدون كلمه ء الغريبين آمده است . ابن
طاووس يك نسخه مشتمل بر پنج مجلد كه هر كدام داراى يك جزء بوده در اختيار
داشته است . ابتداى غريبين ( تا آخر حرف " ج " ) به روايت أبو سعد أحمد بن محمد بن أحمد
المالينى الشافعي ( م 412 ; مق : سزگين 1 / 674 ) به چاپ رسيده است ( تحقيق :
محمود محمد الطناحى ، قاهره ، 1390 ) .
اين كتاب در حوزه علمي امامية رواج داشته است . نقلهايى از اين كتاب توسط
ابن شهرآشوب در مناقب ( 3 / 10 ، 110 ; موارد نقل شده غير از مواردى است كه ابن
طاووس نقل كرده ) وميرداماد در رواشح ( ص 170 ) زير عنوان [ كتاب ] غريب القرآن
والحديث آورده است ; خوانسارى در روضات ( 1 / 241 ) آن را به عنوان كتابي معروف
توصيف مى كند ) به احتمال ، سخن الحسين بن عبد الصمد الحارثي ( م 984 ) كه گفته
است بهترين آنچه عامه [ درباره غريب ] نوشته اند كتاب الغريبين يعنى غريب القرآن
والحديث مى باشد ، اشاره به همين كتاب است ( الدراية ، تهران ، 1306 ص 116 ) . كفعمي
كتاب هروى را تلخيص كرده است ( نك : رياض 1 / 23 ) .
موارد نقل شده بدين شرح است : سعد 275 = جزء أول كراسه نهم برگ 5 - ر =
غريبين ج 1 ص 213 ( درباره كلمات لوط : هؤلاء بناتي ذيل آيات 78 هود و 71
حجر . ) ; سعد / 276 = جزء دوم برگ 2 - ر سطر هشتم ( آية 88 ص ) ; سعد / 276 =
جزء سوم برگ 3 - ر سطر چهارم ( در شرح كلمات امام على [ ع ] كه فرمود : وان نمنعه
نركب اعجاز الإبل ، همين نقل از غريبين در ابن أبي الحديد 1 / 195 آمده است ; مق :
Lane ذيل مورد " عجز " ) ; سعد / 277 = جزء چهارم ، كراسه دوم برگ 6 ( آية 98
كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — صفحة 279
مساهمون: إتان گلبرگ
ص٢٧٩