لن يفترقا حتّى يردا عليّ الحوض « 1 »
بدين ترتيب در عالم بايد عالمى وجود داشته باشد كه به ان حقايق علم داشته باشد . اين است كه شيعه عقيده دارد از آنجا كه شريعت برطبق فطرت و طريقت است ،
لو خلت الأرض طرفة عين من حجّة لساخت بأهلها « 2 »
خداوندا !
در فرج و ظهور وى تعجيل فرما .
اين عقيده هم براساس اين بداهت است كه ارتقا به آسمانهاى فطرت ممكن نباشد ، مقتضيات طبيعى ، زمين تحقق مىيابد و انسان در زمين جاودانه ماندگار خواهند بود .
9 . عدم اختلاف كليات احكام فطرت درباره عبوديت و عدالت امرى مسلم .
با اين حال فطرت برحسب اختلاف خود در قدرت كاشفه با خصوصيات احكام خود در باب عبوديت و عدالت ، اختلاف پيدا مىكند . بهعلاوه ، در اين دو باب ناگزير بايد جهات طبيعى و استعداد ان را در نظر گرفت . همچنين در غلظت و لطافت احكام ان برحسب اختلاف امتهاى مختلف ، امرى معلوم است ؛ زيرا اختلاف اديان در دو مورد است : يكى ، اختلاف استعدادهاى يك امت كه در نتيجه ان بعثت اختلاف پيدا مىكند . همچنانكه نسخ تابع اختلاف قواى كاشفه است . چنانكه خداوند متعال فرموده است :
تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ
« 3 »
بعضى از آن رسولان را بر بعضى ديگر برترى داديم
خاتميت نيز تابع اين قوه كاشفه است . اين است كه [ پيامبر ( ص ) ] درباره نهايت كشف فرموده است :
ما عرفناك حقّ معرفتك « * 1 »
هامش
( 1 ) . كلينى : كافى ، ج 2 ، ص 414 .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 23 ، ص 29 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) : 253 .
( * 1 ) . بحار الانوار ، ج 68 ، ص 23 .