يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ
تا بر آنان آيات وحى خدا تلاوت كند و آنها را از لوث جهل و اخلاق زشت پاك سازد دو شريعت كتاب سماوى و حكمت الهى بياموزد و با آنكه پيش از اين در ورطهى جهل و گمراهى بودند .
بيان اين آيه ، وجه تقديم تزكيه بر تعليم و وجه تقديم تعليم بر تزكيه در دعاى ابراهيم عليه السّلام در قول خدا :
« رَبَّنا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ »
گذشت .
وَ آخَرِينَ مِنْهُمْ
و نيز قوم ديگرى .
يعنى از امّيين يا از جنس آنان از ساير مردم از عجمها و لفظ « آخرين » عطف بر « امّيين » يا بر مفعول « يعلّمهم » است و مقصود از « آخرين » تابعين و تابعين تابعين تا روز قيامت است .
يا مقصود غير اهل مكّه از اهل عالم است ، مانند فارس ، ترك و روم يا مقصود از آخرين آخر در رتبه و درجه است .
روايت شده كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اين آيه را خواند ، به او عرض كردند : اينان چه كسانى هستند ؟
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله دستش را بر شانهى سلمان گذاشت و فرمود : اگر ايمان در ثريّا باشد مردمانى از اينان به آن دسترسى پيدا خواهند كرد . « 1 »
لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ
به آنها ملحق نشدند و به زودى تا روز قيامت ملحق خواهند شد .
پاورقی
( 1 ) نور الثقلين ج 5 ص 323