بلا و عذاب است چه بيشتر اوقات لفظ « يوم » در اين معناى استعمال مىشود ، يا مقصود روز مرگ يا روز قيامت است و ضمير مجرور « له » به صاحب آن روز يا به عذاب او بر مىگردد ، يعنى صاحب آن روز هيچ برگشتى به دنيا ندارد ، يا هيچ نمىتواند عذاب را از اهل خويش دفع كند ، يا هيچ چارهاى ندارد و نمىتواند آن را به تأخير اندازد . [ ما لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَ ما لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ ] در آن روز هيچ پناهگاهى نداريد و هيچ نمىتوانيد آن را انكار نماييد . يا كسى نمىتواند آن عذاب و بلا را كه شما در آن گرفتار هستيد انكار نمايد و عذاب را از شما دفع كند يا شما را در اين مورد يارى دهد . [ فَإِنْ أَعْرَضُوا ] خطاب را از سوى كفّار به سوى محمّد صلّى اللّه عليه و آله برگردانيد و فرمود : اى رسول خدا اگر آنان روى برگردانند . [ فَما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً ] از اعراض و روى گردانيدن آنان اندوهناك مباش كه تو را براى نگهبانى و حفاظت آنان نفرستاديم . [ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلاغُ ] بر تو جز رساندن پيام چيزى نيست و پيام را نيز رساندى . [ وَ إِنَّا إِذا أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً ] مقصود از رحمت ، نعمت دنيوى يا نعمت اخروى است از قبيل علوم و الهامها و مكاشفههاست . يعنى اگر به انسان اينگونه نعمتها را بچشانيم . [ فَرِحَ بِها ] به آن نعمت خوشحال مىشود ، خوشحالى او از جهت صورت نعمت است ، نه از جهت نعمت دادن ما . زيرا تا چندى كه نفس انسانى در وجود انسان حاكم است نظر به
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى )ج ۱۳ — صفحه 88
پدیدآورندگان: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص۸۸