[ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ] اين نهايت بزرگداشت و بزرگ شمردن عفو است ، چه اجر و پاداشت عفو و بخشش را به غير خودش واگذار نكرده است . [ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ ] اين جمله جواب سؤال مقدّر است ، گويا كه گفته شده ، آيا خداوند ظالم و ستمگر را دوست دارد كه امر به عفو از او مىكند ؟ پس فرمود : خداوند ظالمين را دوست ندارد ، ترغيب به عفو و بخشش به خاطر دوست داشتن ظالمين نيست ، بلكه از جهت دوست داشتن مؤمنين است كه در معرض ثواب جزيل قرار بگيرند ، يا اين جمله تعليل قول خدا « ينتصرون » يا تعليل قول خدا : جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ يا تعليل قول خدا : فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ مىباشد . يعنى تعليل ترغيب بر عفو كه از اين جمله استفاده مىشود ، گويا كه فرموده است : انتقام نسبت به قوّهى عاقله كه شأن آن عفوست نوعى ظلم مىباشد ، كه شأن قوّهى عاقله شأن خداى بخشندهى مهربان است . [ وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ ] اين جمله عطف است ، در آن رفع اين توهّم است كه شايد پنداشته شود آن كس كه مظلوم واقع شده و يارى طلب مىكند ، ظالم و ستمگر است و استحقاق مؤاخذهى دنيوى و عقوبت اخروى دارد ، لذا مىفرمايد : [ فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ ] بر آنان هيچ مؤاخذهاى نيست ، نه در دنيا و نه در آخرت . [ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ ] مؤاخذهى دنيوى و عقوبت اخروى تنها بر كسانى است كه :
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى )ج ۱۳ — صفحه 84
پدیدآورندگان: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص۸۴